Bölümlər

Талыш xəbərləri
Azərbaycan
İran
Dünyada
Голос Талыша
Müsahibə
İnsan hüquqları
Beynəlxalq hüquq
Talış dili və ədəbiyyatı
Talış incəsənəti
Talış tarixi
Şəxsiyyətlər
Bizim kitabxana
Təbabət
İdman
Onlayn TV
Karikaturalar

Голос Талыша


Известные события, произошедшие с моей семьей за последние годы, всколыхнули нашу жизнь до основания.

Axtarış

Tolışi xəbon

Xıdo rəhmətkə Əli Rzayevi... 
Fərzəndon 
Bastari musibət (aktual hukayət) 
Bə çəmə alimə zoon afərin bıbu 
Aydın müəllimi de şair Xilqəti musahibə 
Çı mardə odəmi nomi bə jurnali redaksiyə heyət çokonə dənəmon? 
Tolışi mətbuat tarixədə tojə cən - "Aləm" jurnal çapo beşə 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (6) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (5) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (4) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (3) 
"KUL" sıxani mənon 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət (2) 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət 
“Honi çəşmə"ro vəsə 
ÇE? ÇI? 
Əv kiye? 
Şahmirzə Tolışəxun - 60 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Baləddin VEŞO şeronədə pencli janr 
De şair Baləddin VEŞO müsahibə 

Top

Новрузали Мамедов
Марьям МАММАДОВА. Трагедия одной семьи. 2013
Azərbaycan Respublikası və Milli azlıqların müdafiəsi haqqında çərçivə Sazişi
ГИЛАЛ МАМЕДОВ на свабоде!
Talış dilinin hazırkı durumu ilə bağlı Azərbaycan Talışların İctimai Şurasının MÖVQE SƏNƏDİ

Statistika

Главная » 2011 » Май » 10 » Dınyo zıvonon tipoloji klassifikasiyə
23:19
Dınyo zıvonon tipoloji klassifikasiyə
( Movzu ətrofədə mizokirəon davom kardedən)

Dınyo zıvonon tipoloji klassifikasiyədə, yəni cumlə dılədə sıxanon dəçıneədə əsos peqətə bedə se amil:

   1. subyekt (mıbtədo), 2) verb (xəbə) 3) obyekt (təmoməti).

Çumçıko təyini (t.) de zərfini (z.) sabitə vırə nişe cumlə uzvon restədə, ımon izah kardedən penə uzvon, bəvon aid bedən, çəvon arədə omedən... Əve tipoloji klassifikasiyədə bə nəzər səydənin təyini (t.) de zərvini (z.). Cumlə sохtемоnədə ımon sun, divo... ne, məsələn, hisob bedən malə, anduyemon. ( Diyəkə: Atlas yazıkov mira”, 1998 ) Iştə fikiron tikəy qeş izah bıkəmon de jinə mətni коməqi.

" Şımə jedəyon çe curə həvo, əmənən bıkəmon pasğ bəpe in cur. Ki nıko ğəbul in həvo, şımə bəkardeyon ey təhğır. Bəs şımə boçi nıvıştəniyon ın cur? Şımə sipiyərişyon qıle çəmə, oğətən ıştə hurməti ıştə...”( "Talish.ord”i kommentariya.05.05.2011)

Təhlil karde bənav normativə qrəmatikə ğaydədə dəvoştəmon çe mətni cumlon: Sıftə bəyəndı aid bıə, yəndı izоh bıkə uzvon de restə bınəmon, biyəmon bə ico; təyinon biyəmon təyinbıəyon paliyo, zərfinon bınəmon felon tоnо, normal qıləy qəp bınəmon bə məydon, çəyo şərh bıkəmon penə fikiri:

"... Şımə çe curə həvo jəydəyon, əmənən bə curə bəpe raxs bıkəmon. Ki ğəbul nıko ım həvo, şımə təhğır bəkardeyon əy. Bəs şımə boçi jıqo nıvıştedəniyon? Şımə çəmə qıləy sipirişiyon, oğətən ıştə hurməti...”

Normativə mətn hozıy, esə boy çın cumlon dılədə sıxanon dəvoştəmon bə tipoloji klassifikasiyə tələbon umujə surətədə, yəni bınıvıştəmon subyekt + verb + obyekt (mıbtədo + xəbə + təmoməti) strukturi. Bın mətnədə 4 cumlə heste, çəvon dəçınemon jıqoy:

   1. (M+X, M+X): Şımə + həvo jəydəyon, əmənən + bəpe raxs bıkəmon.
   2. (M+ X+ T): Ki + ğəbul niko + həvo, şımə+ təhğır bəkardeyon + əy.
   3. (M+ X): Şımə + nıvıştedəyon.
   4. (M+ X, X+ T): Şımə+ sipirişiyon, oğətən + hurməti.

Oşko vində bedə ki, mandə uzvon (təyinon, zərfinon) klassifikasiyədə mandedən bə i kəno. Harki de ım tələbon vоsitə dığğət bıko bəştə nıtği (bəştə nıvıştəyon), bəvədə qəp jəy bəzne de normativə qrəmatikə ğaydon. Bəvədə ədəbi zıvonən (nıvıştə zıvon) qədə-qədə bəsıviye, bə normə dəbəşe.

Esətən tikrorən bıbu, ikərən bə dınyo zıvonon tipoloji klassifikasiyə edyəsəmon, bıvindəmon cumlonədə sıxanon əsas dəçınemon çı curəy? Əvon əsasən ibоrətin 6 tipо: (Diyəkə: "Şəvnışt”, iyul, 2006)

1. SVO (MXT) Maştə-maştə BOĞƏVON siconi OV DOYDƏ BƏ boğçə VILON (İnqilis, fin, çin, suaxili... zıvovon bı tipədən);

2) SOV (MTX) Maştə-maştə BOĞƏVON BƏ boğçə VILON siconi OV DOYDƏ (Yapon, koreya, tırk... zıvonon bı tipədən);

3) VSO (XMT) Maştə-maştə siconi OV DOYDƏ BOĞƏVON BƏ boğçə VILON (Klassik ərəb, valliy, samoa... zıvonon bı tipədən);

4) VOS (XTM) Maştə-maştə siconi OV DOYDƏ BƏ boğçə VILON BOĞƏVON (Madaqaskar, çoçil (maya) ... zıvonon bı tipədən);

5) OSV (TMX) Maştə-maştə BƏ boğçə VILON BOĞƏVON siconi OV DOYDƏ (Kabardin, Şimali Qafqaz...zıvonon bı tipədən);

6) OVS (TXM) Maştə-maştə siconi OV DOYDƏ BƏ boğçə VILON BOĞƏVON. (Hişkaryana (karib, braziliya)... zıvonon bı tipədən).

Bəs tolışi zıvoni tipoloji klassifikasiyə çı 6 tipon kon qıləy bənine? Bo tolışə ədəbi zıvoni kon qılə dəhə vardedə? Əmə ədəbi zıvonədə çoknə, çı 6 qılə tipon kon qıləyniədə qəp bıjənəmon bə tolışi? Çımisə bənav bı movzu həsr kardəme dıqlə məqolə: "Bə "Tolışi sədo” rujnomə redaktori 2 nomə” iyən "Cəvobon cəvob”. Har dıqlə məqolə çap bıən "Talish.orq”ədə. Bəvon nıvıştə bıə rayon , bəmı bıə mesajon, şifоhiуə ya nıvıştə ovardon nişo doydən ki, bı həxədə fikiron mıxtəlifin:

   1. Kaliyon hisob kardedən ki, bı barədə qəp jəy, no-peqət karde hələ rəy. Ki çı cur nıvıştedə, qəp jəydə, jəqoən dəvom bıkə. Bə nıtğon, bə qəpon mıdоxilə karde, təzyiq nişo doy sivilə ko ni. Ədəbi zıvoni de suni (məsnui) vоsiton ne, de təbii prosesi bısıvnəmon: Tolışi zıvoni behisobə dialekton (şivon) qıləyni peqətəmon (məsələn, Lankoni şivə), qəp bıjənəmon, əvən bıbu çəmə ədəbi (nıvıştə) zıvon... .(Mılxəs, tolışi zıvonədə çı 6 tipon həmməy oko doy tərəfdorin)

   2. Bı fikirədə bıəkəsonən hestin ki, tolışi zıvon daimi təmоsədə bıə de hamsiуə xəlğon zıvonon tipəloji klassifikasiyə, bəvon «pemujə», (əsоsən ruşinfikon: alimon, miəllimon, həkimon, jurnaliston...) qəp jəydən tırki , farsi zıvonon tipədə , hisob kardedən ki, bıdə tolışi zıvoni nıvıştə (ədəbi) zıvonən bə tipədə bıbu, yəni SOV (MXT). MƏSƏLƏN, jıqo: Avtoretitinə alimon azəri zıvoni materialonku bardə analizon imkon doydən təsdığ karde ki, im zıvon (bə) ironi zıvonon şimal-qərbi qrupi aide və əv, hiç şıbhə ni ki,(bə) miasir tolışə zıvoni neze. Tolışi zıvoni ıştə fonetikədə hələ bə Midiyə zıvoni xas bə xısusiyyətonoş oqatə)” ( İqrar Əliyeviku sitat, (tərcumə) "Tolışi sədo” № 10, 27.04.2011)

   3. Каli rayəvonon isror kardedən ki, tolışə zıvon əsasən şifоhi zıvone, nıvıştə zıvonış tojə-tojə bino bedə, SVO( MXT) əsos peqətəmon, ədəbi (nıvıştə) zıvoni sıvniуe bənav dənəmon; im tip bə tolışə zıvoni həniyən ve neze... MƏSƏLƏN, jıqo: 70-nə soronədə diyo bə Boku şeydənbən nunəkıleyə məlumaton, məktubon. Rəyoni rəhbəron bı barədə vey norohat bedən. Ki nıvıştedə im məktubon? Pəydo karde zınedənin . Şubhəynə odəmon qılə-qılə vanq kardedən bə rəykom. Sabir mıəllimən çəvon dılədə...( Camal Lələzoə. Çəmə diy əhvoloton B.2011. s. 48)

İnşaallah, umu heste ki, tolışon bı roədə bə vohidə məxrəc bomen, məhz inə zıvoni ıştəni ğanunon çarçivədə çəy tipoloji klassifikasiyə səçın karde vey diyəro ni. Orzu kardedəm ki, im zıvoni bınovonon çok ubəmuten iştə inə zıvoni, yod-biqonə zivonon mexaniki şikilədə bəştəni tətbiq əkənin.

Allahverdi BAYRAMİ
bayrami@box.az



Категория: Talış dili və ədəbiyyatı | Просмотров: 1472 | Добавил: admin | Рейтинг: 5.0/1
Всего комментариев: 1
1
1 rasim   [Материал]
Порядок слов достаточно свабоден, хотя чаще он таков: обстоятельство (относящееся ко всему предложению) подлежащее -обйект-сказуемое; Mənbə: Основы Иранского языкознания. Древнеиранские языки. Язык Авесты (С.Н.Соколов) çı Avesta cumlə quruluş joqo bə.

Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]

Sayta giriş

Xəbər xətti

Talış dilinin hazırkı durumu ilə bağlı Azərbaycan Talışların İctimai Şurasının MÖVQE SƏNƏDİ 
ŞİMON! 
Ази Асланов - Генерал Шимон (Генерал Вперед) 
СКАЖИ СВОЕ ИМЯ, ТАЛЫШ 
Zülfüqar Əhmədzadə: Azərbaycan milli ədəbiyyatının  tərəqqipərvər siması 
No free speech for ethnic minority 
Avropa Şurası: Azərbaycanda etnik azlıqların hüquqları ilə bağlı qanunvericilik yoxdur 
''Hökumət milli azlıqların mətbuatına dəstək vermir'' 
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə açıq məktub 
Masallı rayonun Kubın kəndi və onun ətraf toponimləri 
Atam Vəkil DADAŞOV əsil dövlət adamı idi 
Mətləb Pero Dadaşov həbsindən yazır (III yazı) 
Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır (II yazı) 
Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır 
ƏHƏD MUXTAR-80 
Ahoşta (Əhoşte) 
Müəllim zindanda da müəllimdir... 
Б.В.Миллер. Талышские тексты 
Talış dilində ü/u səsi 
Allahverdi BAYRAMİ. ĞƏLİZƏXUN (2 pərdəynə 7 şiklinə pyes) 
Allahverdi BAYRAMİ. ƏMONƏT ( İ pərdəninə 3 şəkilinə pyes) 
Rusiya talış ictimai təşkilatları 1993-cü ildə Talışda baş verən hadisələrin 24 illiyini qeyd etməyə hazırlaşır 
ŞİRİN YALAN, YOXSA ACI HƏQİQƏT? 
DIZDİPOK 
Свадьба – Способ Сохранения Талышского Языка 
Talış dilindəki sözlərin təbii xüsusiyyətləri 
Hilal Məmmədov Eldəniz Quliyevi təbrik edib 
Талыши хотят читать, писать и смотреть на родном языке 
Hilal Məmmədov: "Hakimiyyət istəyir ki, bütün sosial və etnik qruplar arasında qarşılıqlı etimadsızlıq mühiti olsun" 
Əli Nasir - Talışın Firdovsisi 
Талышское слово «cо» (двор) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Talışın əbədiyanar məşəli 
Новрузали Мамедов – 75 (Novruzəli Məmmədov – 75) 
Это не трагедия одной семьи, а трагедия нашей страны, нашей Родины! 
К юбилею Светланы Алексеевны Ганнушкиной! 
Hilal Məmmədov İsa Qəmbəri 60 illik yubleyi münasibətilə təbrik edib 
Xərçəngin dərmanı tapılıb 
Azərbaycan höküməti TALISH.ORG saytına girişi dayandırıb 
“Elçibəyə acıqlandım, məndən üzr istədi” – Zərdüşt Əlizadə ilə QALMAQALLI MÜSAHİBƏ 
“Tolışon Sədo” qəzetinin əməkdaşı Azər Kazımzadə saxlanılıb 
ƏLİ NASİR əbədi haqq dünyasına qovuşdu 
Bəşərə də Allahdan bəla gəldi 
İrana ərzaq almağa gedən Astara gömrükdəki basabasda öldü 
Müqəddəs Kəbə ziyarəti, dələdüzlar, etnik mənsubiyyətə görə təhqir və 27 dövlət xadimli redaksiya heyəti 
Talışlar 
Ко дню рождения Л.А.Пирейко 
Ümid yenə də talışlaradı! 
Çılə Şəv-iniz mübarək! 
General-mayor Vahid Musayev haqqında polkovnik Isa Sadikov yazır 
"Talışsansa, məhv edib qanını da batırarlar 
Avropanın axırıncı pələngi Talış dağlarında 
Talış Mədəniyyət Mərkəzi İdarə Heyyətinin üzvü müraciət yayıb 
Xalqımız dözümlü xalqdır, DÖZƏRİK! 
“Talışam, lakin, qanım Elçibəyin qanı ilə eynidir” – TARİXİ VİDEO 
Türkün misalı! 
“Səadət taleyin biçdiyi dondur” 
Mirəziz Seyidzadənin (ƏZİZ PÜNHAN) “Divan”ında (Bakı-2008, 473 səh.) dini-uxrəvi məsələlərin yeri 
Qaraciyərin yenilənməsi və serrozun müalicəsi resepti 
Faiq Ağayev Rəşid Behbudovdan sonra bunu ilk dəfə etdi - VİDEO 
Ata və oğul: Ruhullah və Məhəmmədəli - hər ikisi siyasi məhbus 
MTN-nin bir ailənin başına gətirdiyi faciə 
Журналист Гилал Мамедов пожаловался на давление со стороны полиции Баку 
Hilal Məmmədov Nizami polisində təzyiqlərə məruz qaldığını bildirib 
Rövşən Canıyevin ölümü və referendum oyunları 
Davam etməkdə olan faciələrimizin sirri nədir?