Bölümlər

Талыш xəbərləri
Azərbaycan
İran
Dünyada
Голос Талыша
Müsahibə
İnsan hüquqları
Beynəlxalq hüquq
Talış dili və ədəbiyyatı
Talış incəsənəti
Talış tarixi
Şəxsiyyətlər
Bizim kitabxana
Təbabət
İdman
Onlayn TV
Karikaturalar

Голос Талыша


Известные события, произошедшие с моей семьей за последние годы, всколыхнули нашу жизнь до основания.

Axtarış

Tolışi xəbon

Xıdo rəhmətkə Əli Rzayevi... 
Fərzəndon 
Bastari musibət (aktual hukayət) 
Bə çəmə alimə zoon afərin bıbu 
Aydın müəllimi de şair Xilqəti musahibə 
Çı mardə odəmi nomi bə jurnali redaksiyə heyət çokonə dənəmon? 
Tolışi mətbuat tarixədə tojə cən - "Aləm" jurnal çapo beşə 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (6) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (5) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (4) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (3) 
"KUL" sıxani mənon 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət (2) 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət 
“Honi çəşmə"ro vəsə 
ÇE? ÇI? 
Əv kiye? 
Şahmirzə Tolışəxun - 60 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Baləddin VEŞO şeronədə pencli janr 
De şair Baləddin VEŞO müsahibə 

Tərəfdaşlar

Top

Azərbaycan prezidenti administrasiyasının başçısı niyə ölkənin köklü xalqlarını dəfn etmək istəyir?
ГИЛАЛ МАМЕДОВ на свабоде!
Новрузали Мамедов
Марьям МАММАДОВА. Трагедия одной семьи. 2013
Talış batalyonları Qarabağ müharibəsində (Sənədli kadrlar internetdə)

Statistika

Главная » 2011 » Декабрь » 3 » Elmin cavab tapmadığı 10 sirr
20:20
Elmin cavab tapmadığı 10 sirr
Müxtəlif elmlər milyonlarla sualların həllini taparaq, bəşəriyyətə çoxlu qapılar açıblar. Amma bugün də elə sirrlər var ki, onlar hələ də cavabsız qalır. Elmi populyar jurnal olan Livescience bu sualları əhatə edən TOP 10-luq yaratdı. Bu siyahının təşkil olunmasında məşhur alimlərdən tutmuş, bu suallar haqqında az-çox biliyi olan Livesciencenin daimi sakinləri də iştirak edib.  

Bu da insanların hələ də baş sındırdığı 10 əsas sirr: 

1. Kainat necə yaranıb? 

Məhz bu sual ən müəmmalı sirrlər arasında liderliyi əldən buraxmır. Yazıçı En Darayanın (Ann Druyan) dediyi kimi; "Bütün digər sirrlər, bu sirrdən yaranır”. Vaşington Universitetinin astrofiziki Erik Agolun (Eric Agol) bu sualı belə izah etməyə çalışır: "Əksər alimlərin gözü ilə baxsaq, kainatdakı hər şey, 14 milyard il əvvəl baş verən Böyük Partlayışdan yaranıb. Bu təklifin sonunda bu partlayışın nöqtədən baş verdiyini güman etdilər. Sonra isə ani olaraq, dəhşətli dərəcədə miqyas böyüyür. Bu son dərəcə güclü nəzəriyyədir. Amma ki, biz bu partlayışa səbəbin nə olduğunu heç cürə təsəvvür edə bilmirik”. 

2. Yerdən kənar sivilizasiyalar varmı? 

Əgər Yer kürəsində həyat varsa, niyə də başqa planetlərdə bu olmasın? "Hə” cavabı daha məntiqli sayılır, nəinki "yox” cavabı. Kaliforniyadakı SETİ yerdənkənar sivilizasiyaların tədqiqat mərkəzinin rəhbəri Cil Tarterin (Jill Tarter): – "Baxın, biz ulduzların tozundan əmələ gəldik. Bu üsulla başqa yerdə də həyatın yaranması ehtimalı daha çoxdur”. Nobel mükafatı lauriyatı Frank Vilcek (Franck Wilczek) öz həmkarının sözlərinə bir neçə cümlə də əlavə edir. "Yerdə həyatın yaranmasından 4,5 milyard il keçsə də bəşəriyyət elmi-texniki sivilizasiya səviyyəsinə son 200 ildə çatıb. Buna istinad olaraq demək olar ki, Günəş sistemindən kənar planetlərdə belə elmi-texniki sivilizasiyaların olmasına heç bir şübhə yoxdur”.  

3. Elə bir nəzəriyyə varmı ki, hər şeyi anlatsın? 

Fiziklərin standart modeli var. Kainatın məlum olan hissəsini "bölüşdürüb” əksər hadisələri izah edirlər. Amma söhbət gravitasiyaya gəlib çıxanda, bu model gücsüz hesab edilir. Və bu qravitasiya anlamını yüksək enerjiyə aid edirlərsə, bu həm də daha böyük qarmaqarşıqlığa aparıb çıxarır. Elə bir nəzəriyyə irəli sürmək olarmı ki, bu hər şeyə adi olsun? Bu hələ ki, məlum deyil. Bəzi alimlərin fikrincə bu heç vaxt baş vermiyəcək.   

4. Qravitasiya hardan əmələ gəlir? 

Qravitasiya – bizə təsir edən qüvvələrdən biridir, hansı ki, demək olar onun haqqında heç nə bilmirik. İllunoysda yerləşən Fermi laborotoriyasının fizik-nəzəriyyəçisi Mark Ceksonun (Mark Jackson) dediklərinə görə, "qravitasiya, standart modelin təsvir etdiyi digər qüvvələrdən tamamilə fərqlənir. O zaman ki, siz cüzi belə qravitasion əlaqələri hesablayırsız, sonda gülməli bir cavab alınır… Riyaziyyat heç cürə işə yaramır”. Bəzi nəzəriyyəçilər güman edir ki, bu qüvvəyə səbəb yüksüz hissəciklər sayılan qravitonlardır. Onlar özlərindən qravitasion sahələr "şüalandırmaqla” buna nail olur. Amma hələ ki, bu da tam cavab deyil.   

5. Kaintın bəzi hissələri hara yoxa çıxıb? 

Təsəvvür edin ki, böyük tortdan sizə qalan sadəcə qırıntıdır. Kainatın sirrlərini öyrənən alimlər özlərini belə hiss edirlər. Onların dediklərine görə, bugün kosmologlar materiyanın cəmi 4%-nin yerini tapıblar. Qalan 96%-i elə yox olan tortla müqayisə edirlər. Çikago Univeristetinin kosmologu Mixayel Turner (Michael Turner) özünün qara enerji və materiya haqqında fikirlərinə belə sitat gətiri. -”Mən bunu kainatın qaranlıq üzü adlandırardım”.   

6. Beyin necə işləyir? 

Bəziləri düşünə bilər ki, bu sual burda olmamalıdır. Çünki elm beyin haqqında çox məlumata malikdir. Amma biz bildiklərimiz, bilmədiklərimizin yanında heç nədir. Milyardlarla neyron, hansı ki, öz aralarında minlərlə əlaqələri var. Düzdür, alimlər bizi əmin edir ki, 10 ildən sonra süni beyin kəşf edəcəklər. Yaşayarıq, görərik. Duke Universitetinin nevrologu Skot Huettelin (Scott Huettel) sözlərinə görə; "Biz ancaq öz beynimizi başa düşməyi bacarırıq. Amma bu subyektiv təcrübəmiz beyinin necə işləməsi sualı üçün çox kasıb bələdçidir”.   

7. Yer kürəsində həyat necə yaranıb? 

Bir tərəfdən bu mövzuda saatlarla danışmaq olar, digəer tərəfdən nəzəriyələr, nəzəriyyələr və başqa heç nə… Heç kim dəqiqliklə deyə bilməz ki, milyard il əvvəl planetimizdə mikrobial həyatın əmələ gəlməsi necə baş verib? Ehtimallar çoxdur. Suda baş verən kimyəvi reaksiyadan tutmuş, daşlarda baş verən kimyəvi reaksiyalara kimi. "Çox nəzəriyyələr irəli sürülüb. Amma onlardan hər hansı birini inkar etmək və yaxud tam təstiqləmək çox çətindir”- New Mexico universitetinin biologu Diana Hortup (Diana Horthup).   

8. Sən kimsən? 

Özünü dərketmə təbiətini psioxolog və filosoflardan başqa, digər elimləri də maraqlandırır. Bu sualın bəzi hissələrinə cavab tapılıb və bu cavab çox təəcüblüdür. Bu və ya digər hərəkətlərimizi idarə edən impulslar sinir əlaqlərində qabaqcadan "yazılıb”. Amma bu "yazılar” hər dəfə düşüncə tərzinə açıq olmur. Lazımdırmı bu? Bu özünü dərketmə hər nədirsə, bugün də alimlərin fikirləşib cavab tapa bilmədiyi suallardandır. Onlar necə formalaşır? Hardan əmələ gəlir? Və s… "Özünü dərketmə, bütün hərəkətləri idarə edir.” ideyasını alimlər düzgüb cavab saymır. Hərçənd ki, bizə elə gəlir ki, biz özümüz-özümüzü idarə edirik. Bu təhtəlşüur haqqında dəlillərimizin olmamağından irəli gəlir.   

9. Zəlzələnin "ürəyində” nə baş verir?

Alimlər zəlzələ haqqında çox şey bilirlər. Yer kürəsinin müxtəlif regionlarında seysimoloji aktivlik barəsində minlərlə qrafiklər tərtib olunub. Amma yenə də bu biliklər zəlzələr haqqında çox bilik vermir. Alimlər hansı ərazidə kataklizmin baş verəcəyi, nə qədər davam edəcəyi, nəticəsinin nə qədər ağır olacağı haqqda məlumat verə bilərlər. Ancaq seysmologlar dəqiq deyə bilmirlər ki, zəlzələ zamanı Yer kürəsinin məzkəzində nə baş verir. "Zəlzələ zamanı friksion (sürtünmə) sürüşmə – Yer haqqında fundamental elmlərdən biridir” – Bunu geofizik Tom Heyton (Tom Heaton) hesab edir.   

10. Təkamülü hansı faktor idarə edir? 

Bir tərəfdən bu suala çoxdan cavab tapıblar. Təbii seçmə. Amma göründüyü kimi, bu bir aksiom yox, hələ də nəzəriyyə olaraq qalır. Əksər ekspertlər hesab edir ki, hər şey təkcə bu faktorla təkamülə təsir edə bilməz. "Mən düşünürəm ki, bugün biologiyada olan ən böyük sirrlərdən biri təbbi seçmədir. Yəni ki, həqiqətənmi bu təbbi seçmə organizmlərin mürəkkəbləşməsinə aparan proseslərin müəyyən olmasında rol oynayır, yoxsa hər hansı başqa faktor da var? Mən güman edirəm ki, axrıncı variant daha düzgün olar”. – Stony Brook Universitetinin ekologiya və təkamül üzrə mütəxəsisi Masimo Pigluçi (Massimo Pigliucci) bölüşdü.



TALISH.ORG

Категория: Dünyada | Просмотров: 1205 | Добавил: admin | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]

Sayta giriş

Onlayn TV

Xəbər xətti

''Hökumət milli azlıqların mətbuatına dəstək vermir'' 
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə açıq məktub 
Masallı rayonun Kubın kəndi və onun ətraf toponimləri 
Atam Vəkil DADAŞOV əsil dövlət adamı idi 
Mətləb Pero Dadaşov həbsindən yazır (III yazı) 
Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır (II yazı) 
Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır 
ƏHƏD MUXTAR-80 
Ahoşta (Əhoşte) 
Müəllim zindanda da müəllimdir... 
Б.В.Миллер. Талышские тексты 
Talış dilində ü/u səsi 
Allahverdi BAYRAMİ. ĞƏLİZƏXUN (2 pərdəynə 7 şiklinə pyes) 
Allahverdi BAYRAMİ. ƏMONƏT ( İ pərdəninə 3 şəkilinə pyes) 
Rusiya talış ictimai təşkilatları 1993-cü ildə Talışda baş verən hadisələrin 24 illiyini qeyd etməyə hazırlaşır 
ŞİRİN YALAN, YOXSA ACI HƏQİQƏT? 
DIZDİPOK 
Свадьба – Способ Сохранения Талышского Языка 
Talış dilindəki sözlərin təbii xüsusiyyətləri 
Hilal Məmmədov Eldəniz Quliyevi təbrik edib 
Талыши хотят читать, писать и смотреть на родном языке 
Hilal Məmmədov: "Hakimiyyət istəyir ki, bütün sosial və etnik qruplar arasında qarşılıqlı etimadsızlıq mühiti olsun" 
Əli Nasir - Talışın Firdovsisi 
Талышское слово «cо» (двор) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Talışın əbədiyanar məşəli 
Новрузали Мамедов – 75 (Novruzəli Məmmədov – 75) 
Это не трагедия одной семьи, а трагедия нашей страны, нашей Родины! 
К юбилею Светланы Алексеевны Ганнушкиной! 
Hilal Məmmədov İsa Qəmbəri 60 illik yubleyi münasibətilə təbrik edib 
Xərçəngin dərmanı tapılıb 
Azərbaycan höküməti TALISH.ORG saytına girişi dayandırıb 
“Elçibəyə acıqlandım, məndən üzr istədi” – Zərdüşt Əlizadə ilə QALMAQALLI MÜSAHİBƏ 
“Tolışon Sədo” qəzetinin əməkdaşı Azər Kazımzadə saxlanılıb 
ƏLİ NASİR əbədi haqq dünyasına qovuşdu 
Bəşərə də Allahdan bəla gəldi 
İrana ərzaq almağa gedən Astara gömrükdəki basabasda öldü 
Müqəddəs Kəbə ziyarəti, dələdüzlar, etnik mənsubiyyətə görə təhqir və 27 dövlət xadimli redaksiya heyəti 
Talışlar 
Ко дню рождения Л.А.Пирейко 
Ümid yenə də talışlaradı! 
Çılə Şəv-iniz mübarək! 
General-mayor Vahid Musayev haqqında polkovnik Isa Sadikov yazır 
"Talışsansa, məhv edib qanını da batırarlar 
Avropanın axırıncı pələngi Talış dağlarında 
Talış Mədəniyyət Mərkəzi İdarə Heyyətinin üzvü müraciət yayıb 
Xalqımız dözümlü xalqdır, DÖZƏRİK! 
“Talışam, lakin, qanım Elçibəyin qanı ilə eynidir” – TARİXİ VİDEO 
Türkün misalı! 
“Səadət taleyin biçdiyi dondur” 
Mirəziz Seyidzadənin (ƏZİZ PÜNHAN) “Divan”ında (Bakı-2008, 473 səh.) dini-uxrəvi məsələlərin yeri 
Qaraciyərin yenilənməsi və serrozun müalicəsi resepti 
Faiq Ağayev Rəşid Behbudovdan sonra bunu ilk dəfə etdi - VİDEO 
Ata və oğul: Ruhullah və Məhəmmədəli - hər ikisi siyasi məhbus 
MTN-nin bir ailənin başına gətirdiyi faciə 
Журналист Гилал Мамедов пожаловался на давление со стороны полиции Баку 
Hilal Məmmədov Nizami polisində təzyiqlərə məruz qaldığını bildirib 
Rövşən Canıyevin ölümü və referendum oyunları 
Davam etməkdə olan faciələrimizin sirri nədir? 
Məhv olan Talış toplumu və dili – Mədəniyyətimizi necə qoruyaq? 
Masallıda zülüm ərşə dirənib 
Veri kəndi ətrafında minlərlə nadir növlü ağaclar qırılır 
“Xəzər Lənkəran"ı nəyə görə dağıdıblar? 
Respublika Talış Mədəniyyət Mərkəzinin hesabat seçki konfransı keçirilib 
Qədim azəri dilinin yadigarı – Talış dili 
Талышское слово "по" (стопа, ступня, ходьба) в виде морфемы в современных индоевропейских языках