Bölümlər

Талыш xəbərləri
Azərbaycan
İran
Dünyada
Голос Талыша
Müsahibə
İnsan hüquqları
Beynəlxalq hüquq
Talış dili və ədəbiyyatı
Talış incəsənəti
Talış tarixi
Şəxsiyyətlər
Bizim kitabxana
Təbabət
İdman
Onlayn TV
Karikaturalar

Голос Талыша


Известные события, произошедшие с моей семьей за последние годы, всколыхнули нашу жизнь до основания.

Axtarış

Tolışi xəbon

Xıdo rəhmətkə Əli Rzayevi... 
Fərzəndon 
Bastari musibət (aktual hukayət) 
Bə çəmə alimə zoon afərin bıbu 
Aydın müəllimi de şair Xilqəti musahibə 
Çı mardə odəmi nomi bə jurnali redaksiyə heyət çokonə dənəmon? 
Tolışi mətbuat tarixədə tojə cən - "Aləm" jurnal çapo beşə 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (6) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (5) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (4) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (3) 
"KUL" sıxani mənon 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət (2) 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət 
“Honi çəşmə"ro vəsə 
ÇE? ÇI? 
Əv kiye? 
Şahmirzə Tolışəxun - 60 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Baləddin VEŞO şeronədə pencli janr 
De şair Baləddin VEŞO müsahibə 

Top

Новрузали Мамедов
Марьям МАММАДОВА. Трагедия одной семьи. 2013
Azərbaycan Respublikası və Milli azlıqların müdafiəsi haqqında çərçivə Sazişi
ГИЛАЛ МАМЕДОВ на свабоде!
Talış dilinin hazırkı durumu ilə bağlı Azərbaycan Talışların İctimai Şurasının MÖVQE SƏNƏDİ

Statistika

Главная » 2011 » Апрель » 29 » Talış dıli - Hind-Avropa dil ağacının çərdəyi, kökü və yaxud anası (4-cü yazı)
14:17
Talış dıli - Hind-Avropa dil ağacının çərdəyi, kökü və yaxud anası (4-cü yazı)
Allahın adı ilə

(Ardı, əvvəli burada)

Şükürlər olsun ki, hələ Xəlq edənimizin zaman axarında bizə ayirdığı ömür cığırı ilə (çönüb arabir çiyinlərimiz üstdən ləpirlərimizə boylana-boylana) irəliləməkdəyik.

Bu yolun gısa bir zamanı əhatə etməsinə baxmayaraq bu yol hər anında və hər addımnda haçalanır. Biri cənnət və digəri cəhənnəm səmtinə aparan bu haçalanmış yolda seçim məcburiyyəti yaşayırıq. Bəli, bu haçanın birində bizi cənnətə yüksəldəcək xeyir mələyi-Əhuromıjdə, digərində isə cəhənnəmə endirəcək şər qüvvə olan-Əhuroəmon gözləyir.

(Ahu- Mütləq, Böyük, Xudavənd, Xaliq, Zər)- Allah,
(Əhu- Qeyri mütəq, kiçik, yaranmış, xilqət, zərrə)- bəndə.

(Əhu ro mıjdə- Zərin zərrəsinin, yəni Xaliqdən olan ruhun idarə etdyi yaranmış bəndə üçün müjdə- xoş, xeyir xəbərlər gətirən mələk).
(Əhu ro əmon- Zərin zərrəsinin, yəni Xaliqdən olan ruhun idarə etdyi yaranmışı, bəndəni bəd, pis və aqibətdə ona ziyan olan əməllərə çəkən).

Biz bu sadə reallığı gözəl dərk etsək də hərdən böyük, gözəl,sevimli xəlq edənimiz-Zər, Fər və Nur olan Xudavəndialəmin bizə zaman-zaman göndərdiyi dürüst tövsiyələri unudur və ruhumuzu əziyyətə uğradacaq əməlləri etməklə Əhuromıjdəyə deyil, Əhuroəmona tərəf gedirik. Allahımızn bizə bəlli olan isimləri çoxdur, Mən Ya Hu! deyib, Zər adıyla səslədim Onu. Gözəl Allahım məni məğmun etmədi. Əksinə öz zərrəsi olan mənə elə hay verdi ki, anam ən sevimli dovrüm olan südəmərlik çağımdakı qığıltıma elə şirin səs verə bilməzdi. O məni doğulişdan cənnət bülbülü (şair) qərar vermişdi. Mən sevimli Xaliqimə bildiyim bir çox dillərdə səsləndim, səslənişimdə sidq olduğu üçün əlbəttə O məni qırmadı, və mənim istədiklərim oldu. Lakin Xaliqimin məndən nə istədiyini 35-dən sonra tam dərk etdim. Demək 35 il mən doğulduğum cənnətdə zülmət içində günəşsiz və aysız fənai bir ömür yolu keçmişdim.

Bunu dərk etdiyimdə Ona-

Çəş oj, qüşən, əmmo ki, çan vaxte bə lol qəv,
Ümjən qıniyə boy co kə ım qandıme, ım cəv,
Zılmotdə co karde bedəni əv ıme ım əv,
Ovşüm kıve, ovşüm kıve, ya Rəbb, çı şəve ım şəv?


-deyib öz ana dilimdə müraciət etdim. Bəli Xaliqim məndən Onunla mənə əmanət etdiyi öz doğma-ana dilimdə ünsiyyət saxlamağımı istəyirdi. O da bu dürüst istəyimi görüb zülməti yaran ayı doğurdu və mən aylı gecədə belə bir lövhə gördüm:

Ovşümə şəvi rüşnədə mivon handən Tolışi,
Daskə küdən xolonsə livon handən Tolışi,
Vazərü sığon səpe ovon handən Tolışi,

Və O mənə dedi:

Ha bılbıl, şinə bılbıl,
Çəmə reçinə bılbıl,
Okə çəş, okə zıvon,
Lol bə qəvon olıvon,
Hıtəkəson bılovon,
Ğıryət bıkon pelıvon,
Tı çı binə bılbıliş,
Tolışə İnə bılbıliş,
Vəşti şinə bılbliş,
Sədo həmməysə zümand,
Barzə bandonsə bımand,
Sədo peşbu bandbəband,
Bahand şəvı-rüj bahand,
Tıniş çı boği xıvand,
Bahand, Tolışi Bahand!



Və mən o vaxtdan Ona ana dilim- İomanın dili olan Talış dilində Ha Hu, Ha Zər, Ha Zərvon deyə müraciət etməyə başladım.

Bayaq qeyd etdiyim Onun o şirin cavabı da mənə məhz bu dildə oldu. Elə bilirəm ki, bu yazıda mövzümüzün əsas axarına çatdıq.

Cənnətin təsviri və yaxud Talış ərazisi

Beləliklə hər bir ərazinin, (coğrafi adları, toponimləri) ərazidə yer, çay və dəniz adları ilə nə cür və kimə məxsus olduğu bəlli our.

Mən sizə bu yazımda Talış ərazisinin möcüzəsindən bəhs edəcəyəm. Talış – Kaspinin cənub sahillərini qucan ikiyə bölünmüş Cənnət. 21 şəhərdən, və minlərlə kəndlərdən ibarət olan bir mövcudiyyət. Xalxaldan başlayıb Səlyanda bitən bir ərazi.

Başı keçəl və meşəli dağlar, ortası yaşıl yararlı ərazi, ayağı Kaspi sahilləri. Başlanğıcı Kür (Küəru, Kura), bitdiyi yer isə İspiru (Sipyəru Qızılüzən) çayı. Cənubdan son ucu Xalxalda İspiru yəni Ağ, Duru-dibi görünən çay deməkdir. Şimaldan baş ucu Küəru yəni Kor-dibi görünməyən lil axan çay.

Ümumiyyətlə Talışın cənnətə oxşarlığı çoxcəhətlidir. Çalışacağam ki, fikrimi tam şatdıra bilim.

Beləliklə, yuxarısı dağlar, aşağısı dəniz. Ərazisini dağlardan axan çaylar dənizə qədər məsafə-məsafə suvarır və cənnət gözəlliyi yaradır. Cənnət də müqəddəs kitablarda belə təsvir olunur: "Sizi içindən çaylar axan bağ-bağatlı bir məkanda məskun etdim”.

Əvvəli Spiəru (duru çay-ağ çay), sonra Pəleru (belləyə-belləyə axan çay), sonra Alaşəru (gah geniş gah dar axan çay), sonra Tanqəru (dar şay), sonra Pensəru (yuxarıbaş çayı), Vazəru (böyuk şay), sonra Vıloşəru (dağınıq axan çay), Həmoşəru (hamar gedən şay), sonra Biləru (suyun mənbəyindən gələn şay), Küəru (kor çay, lil və içi görünməyən çay).

Talışın yuxarısı başı dərman bitkiləri ilə zəngin olan meşəsiz dağlar, ordan aşağı heyvandarlıq üçün əlverişli meşəli dağlar, ordan aşağı əkinçilik üçün əlverişli sucaq düzlər, ordan aşağı dənizşilik və balıqçılıq üçün əlverişli dəniz. Cənnət daha necə olmalıdır ki?.. Bx bu da sizə əsil cənnət.

Sonda hindavropalılara tövsiyəm:

Dilinizin anası olan Talış dilini oyrənin çünki Yaradan bu dili sizə və bizə ana dili kimi ilkin olaraq göndərmiş və aqibətdə də bu dildə bizimlə sorğu-sual aparacaqdır.

Belə ki, əsli Talış dilində olan bu himni hələlik Talış dilindən törəyən Slavyan dilləri qrupundan olan rus dilində təqdim etdim ki, anlaq arealı bir az geniş olsun. Çünki hindavropalıların əsil kök ana dili olan Talış dili törəmələri tərəfindən unudulmuş və hələ ki zaman onları özlərinə qayıdıb onu öyrənməyi tövsiyə edir.

Моя Талышская земля

Моя Талышская земля,
Моя Талышская земля.

Посмотрите зорким оком,
Дано тиграм господом Богом.
Не станет волчьем логом,
Моя Талышская земля.

Святые гаты Заратустры,
Das ist haymat Zaratustrı,
Родная мать Заратустры,
Моя Талышская земля.

Заву последним магиканом,
Называлась матерю Каном.
Мидйой,и Атропатаканом,
Моя Талышская земля.

Ее тайна еще не открыта,
С Кашмира до само Мадрида,
Ключ древнего Санскрита,
Моя Талышская земля.


Əli Nasir,
"Tolışi Sədo" №10, 2011-ci il


Категория: Talış tarixi | Просмотров: 1462 | Добавил: admin | Рейтинг: 3.0/2
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]

Sayta giriş

Xəbər xətti

Talış dilinin hazırkı durumu ilə bağlı Azərbaycan Talışların İctimai Şurasının MÖVQE SƏNƏDİ 
ŞİMON! 
Ази Асланов - Генерал Шимон (Генерал Вперед) 
СКАЖИ СВОЕ ИМЯ, ТАЛЫШ 
Zülfüqar Əhmədzadə: Azərbaycan milli ədəbiyyatının  tərəqqipərvər siması 
No free speech for ethnic minority 
Avropa Şurası: Azərbaycanda etnik azlıqların hüquqları ilə bağlı qanunvericilik yoxdur 
''Hökumət milli azlıqların mətbuatına dəstək vermir'' 
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə açıq məktub 
Masallı rayonun Kubın kəndi və onun ətraf toponimləri 
Atam Vəkil DADAŞOV əsil dövlət adamı idi 
Mətləb Pero Dadaşov həbsindən yazır (III yazı) 
Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır (II yazı) 
Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır 
ƏHƏD MUXTAR-80 
Ahoşta (Əhoşte) 
Müəllim zindanda da müəllimdir... 
Б.В.Миллер. Талышские тексты 
Talış dilində ü/u səsi 
Allahverdi BAYRAMİ. ĞƏLİZƏXUN (2 pərdəynə 7 şiklinə pyes) 
Allahverdi BAYRAMİ. ƏMONƏT ( İ pərdəninə 3 şəkilinə pyes) 
Rusiya talış ictimai təşkilatları 1993-cü ildə Talışda baş verən hadisələrin 24 illiyini qeyd etməyə hazırlaşır 
ŞİRİN YALAN, YOXSA ACI HƏQİQƏT? 
DIZDİPOK 
Свадьба – Способ Сохранения Талышского Языка 
Talış dilindəki sözlərin təbii xüsusiyyətləri 
Hilal Məmmədov Eldəniz Quliyevi təbrik edib 
Талыши хотят читать, писать и смотреть на родном языке 
Hilal Məmmədov: "Hakimiyyət istəyir ki, bütün sosial və etnik qruplar arasında qarşılıqlı etimadsızlıq mühiti olsun" 
Əli Nasir - Talışın Firdovsisi 
Талышское слово «cо» (двор) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Talışın əbədiyanar məşəli 
Новрузали Мамедов – 75 (Novruzəli Məmmədov – 75) 
Это не трагедия одной семьи, а трагедия нашей страны, нашей Родины! 
К юбилею Светланы Алексеевны Ганнушкиной! 
Hilal Məmmədov İsa Qəmbəri 60 illik yubleyi münasibətilə təbrik edib 
Xərçəngin dərmanı tapılıb 
Azərbaycan höküməti TALISH.ORG saytına girişi dayandırıb 
“Elçibəyə acıqlandım, məndən üzr istədi” – Zərdüşt Əlizadə ilə QALMAQALLI MÜSAHİBƏ 
“Tolışon Sədo” qəzetinin əməkdaşı Azər Kazımzadə saxlanılıb 
ƏLİ NASİR əbədi haqq dünyasına qovuşdu 
Bəşərə də Allahdan bəla gəldi 
İrana ərzaq almağa gedən Astara gömrükdəki basabasda öldü 
Müqəddəs Kəbə ziyarəti, dələdüzlar, etnik mənsubiyyətə görə təhqir və 27 dövlət xadimli redaksiya heyəti 
Talışlar 
Ко дню рождения Л.А.Пирейко 
Ümid yenə də talışlaradı! 
Çılə Şəv-iniz mübarək! 
General-mayor Vahid Musayev haqqında polkovnik Isa Sadikov yazır 
"Talışsansa, məhv edib qanını da batırarlar 
Avropanın axırıncı pələngi Talış dağlarında 
Talış Mədəniyyət Mərkəzi İdarə Heyyətinin üzvü müraciət yayıb 
Xalqımız dözümlü xalqdır, DÖZƏRİK! 
“Talışam, lakin, qanım Elçibəyin qanı ilə eynidir” – TARİXİ VİDEO 
Türkün misalı! 
“Səadət taleyin biçdiyi dondur” 
Mirəziz Seyidzadənin (ƏZİZ PÜNHAN) “Divan”ında (Bakı-2008, 473 səh.) dini-uxrəvi məsələlərin yeri 
Qaraciyərin yenilənməsi və serrozun müalicəsi resepti 
Faiq Ağayev Rəşid Behbudovdan sonra bunu ilk dəfə etdi - VİDEO 
Ata və oğul: Ruhullah və Məhəmmədəli - hər ikisi siyasi məhbus 
MTN-nin bir ailənin başına gətirdiyi faciə 
Журналист Гилал Мамедов пожаловался на давление со стороны полиции Баку 
Hilal Məmmədov Nizami polisində təzyiqlərə məruz qaldığını bildirib 
Rövşən Canıyevin ölümü və referendum oyunları 
Davam etməkdə olan faciələrimizin sirri nədir?