Bölümlər

Талыш xəbərləri
Azərbaycan
İran
Dünyada
Голос Талыша
Müsahibə
İnsan hüquqları
Beynəlxalq hüquq
Talış dili və ədəbiyyatı
Talış incəsənəti
Talış tarixi
Şəxsiyyətlər
Bizim kitabxana
Təbabət
İdman
Onlayn TV
Karikaturalar

Голос Талыша


Известные события, произошедшие с моей семьей за последние годы, всколыхнули нашу жизнь до основания.

Axtarış

Tolışi xəbon

Xıdo rəhmətkə Əli Rzayevi... 
Fərzəndon 
Bastari musibət (aktual hukayət) 
Bə çəmə alimə zoon afərin bıbu 
Aydın müəllimi de şair Xilqəti musahibə 
Çı mardə odəmi nomi bə jurnali redaksiyə heyət çokonə dənəmon? 
Tolışi mətbuat tarixədə tojə cən - "Aləm" jurnal çapo beşə 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (6) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (5) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (4) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (3) 
"KUL" sıxani mənon 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət (2) 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət 
“Honi çəşmə"ro vəsə 
ÇE? ÇI? 
Əv kiye? 
Şahmirzə Tolışəxun - 60 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Baləddin VEŞO şeronədə pencli janr 
De şair Baləddin VEŞO müsahibə 

Tərəfdaşlar

Top

Azərbaycan prezidenti administrasiyasının başçısı niyə ölkənin köklü xalqlarını dəfn etmək istəyir?
ГИЛАЛ МАМЕДОВ на свабоде!
Новрузали Мамедов
Talış batalyonları Qarabağ müharibəsində (Sənədli kadrlar internetdə)
Марьям МАММАДОВА. Трагедия одной семьи. 2013

Statistika

Главная » 2015 » Март » 8 » Talış Qadını
00:19
Talış Qadını


Qadın insan həyatının əsas bir hissəsidir. Məncə insanın həyatıdır. Həyat özu qadınla bağlıdır. Qadın anadır, nənədir, bacıdır, həyat yoldaşıdır, dostdur və rəfiqədir. Ta qədimdən qadının rolu böyuk olub. Şərqdə qadın gözəllik, incəlik , həyat rəmzi sayılırdı. Azərbaycanın qədim etnoslarından sayılan talışlarda şərq xalqlarından biridirlər. Qədim talış xalqının həm dilində, həm də şifahi ədəbiyyatında qadına aid zəngin nÜmunələr vardır. Qədim talış dilində Ana - "İnə" , "Moə" , Bacı - "Hovə" , Qız - "Kinə" , Ağbirçək, Nənə - "Dodo", "Nənə" , qadın isə "Jen", "Moynə" olaraq adlanır. Hər biri özundə qədim mənaları gizlədir. Məsələn : İnə - İ - birinci, ilkin, Nə - dişi - bir sözlə Birinci dişi - Birinci qadın. Həqiqətən Ana talışca İnə - Birinci qadındır. Qız "Kinə" - Ki(kiyə ) - ocaq , Nə - dişi , Ocaqın qadını, qız evin, ocaqın qadını olur, Nənə - qadınların qadını və yaxud İnənin anası və s. Beləliklə qədim talış dilində qadın anlayışı zəngin keçmişə və hörmətə bağlıdır. Talışlarda şifahi ədəbiyyatda "Dodo" anlayışı el obanın böyuk ağbirçəyinə verilən ad olmuşdur. "Dodo" əslində çox nəhənq bir termindir. Bu terminin yaranmasında əsasən zərdüştluk rol oynayıb. "Avesta" kitabına görə Zərdüşt peyğəmbərin anasın adı Dohdo olmuşdur. Bütun bunlar talışın tarix yaddaşında qadın mahiyyətinin yüksək olmasıdır.

Talışlarda qadın rəmzi, hər şeyi özundə cəmləşdirir. Talış qadını ailənin qayğısına qalır, bir növ bütün məsulliyəti öz boynuna götürur.Talışın tarixində deyirlər çox az qadın siyasi xadim olub. Bu da əsasən ailə dəyərləri ilə bağlıdır. Talış ailələrində uşaqların sayca çox olması və böyük övladların evlənib bir ocaq altında yaşaması. Ən əsasda bütün bunları qadınların idarə etməsi. Hər belə bir ocaqda otuza yaxın insanın birləşməsi. Hər bir ocağın idarə işlərinin qadınların boynunda olması, hər bir qadını öz evinin ictimai xadimi edir. Talışda kişilər ailə işlərinə yalnız böyük məsələlərdə qarışar. Onun işi tarla, əkin, maldalıq və s. Qadınlar isə həm ərlərinə tarlada yardım etməklə yanaşı, evin bütün məsuliyətinidə daşıyırlar. Talış qadını həmişə mübariz, güclü, ailəsinə bağlı olub. Bəlkədə bu onun qanında matriarxatlıqdan qalıb! Bəlkədə bu diyarda yaşayan amazonkalardan qalıb!

Tarixən talış qadını haqqında bir çox səyyahətçilər, etnoqraflar yazmışlar. Fransuz yazıçı Jan Qevir özunun "Xacə Şah " əsərində Talış qadını haqqında yazır : "Ağa Məhəmməd şah Qacarın hərbiçilərinin Talişa yürüşü başladı. Xanlığın müdafiəsində kişilərlə yanaşı qadınlar da əli silahlı vuruşurdular. O qadınlar elə cürətli və məharətli idilər ki, vəhşi heyvanlardan qorxmur, onları ya öldürür, ya da ram edirdilər. Talış kişiləri belə güclü və cürətli qadınlardan doğulub, ərsəyə gəlmişdilər. Onları məğlub etmək asan iş deyil! "Digər bir fransız yazıçı Aleksandr Düma "Qafqaza səyahət " əsərində , Bakıda olarkən talış qadını haqqında eşitdiklərini qələmə alıb. Düma bildirir ki, Talış qadını çox cəngavər bir qadındır. Onlar pələngi belə ram edirlər.

Bəli, Talış qadını haqqında yazan fransızlar onları döyuşkən adlandırır. Orta əsr tarixçisi Əbdür Rəşid Bakuvi özünün "Kitabi Təlxis.. "əsərində (15 ci əsrə aiddir) yazır ki : "Talış vilayətinin qadınları hammıdan gözəldirlər. Onlar digər qadınlardan fərqli olaraq başı bağlı (ya örtülu) deyillər "

19-cu əsrdə çar rusiyasının tədqiqatçıları talışları tədqiq edərkən talış qadını haqqında da öz fikirlərini bölüşmüşlər.
Talış diyarının kəndli həyatını yaxından tədqiq edən rus tədqiqatçısı D.Kistenyev özünün "Экономический быт государственных крестьн Ленкоранского уезда" əsərində yazır: "Talış qadınlarının ailədə böyuk rolu var, ailənin bünövrəsinin qoyulmasından başlamış, ictimai-iqtisadi problemlərinin həllinədək talış qadınlarının iştırakı böyükdur". Digər tədqiqatçı 20-ci əsrin birinci rübündə Talışlar haqqında tədqiqat işi aparmış professor Q.F.Çursin özünün "Talışi" adlı elmi məqaləsində yazır: "Talış qadınları ailə məişətində daha müstəqildirlər, onlar çadra örtmür ve yaşınmırlar". Azərbaycanın tanınmış etnoqrafı olmuş, professor Qəmərşah Cavadov özünün "Talışlar" əsərində rus tədqiqatçıların fikirlərini təsdiqləyib yazır : "Zənnimcə rus tədqiqatçılarının bu müşahidələrində tam həqiqət vardır. Doğrudan da talış qadınları ailənin bərabər hüquqlu üzvü olub, təkcə ana rolunu yerinə yetirilməsi ilə kifayətlənməyib, eləcə də ailənin iqtisadi problemlərin həllində kişilərin, ərin köməkçisi, bəlkə də məsləhətçisi funksiyasını yerinə yetirmişlər.Talış kişiləri də ailə problemlərinin həllində qadınlarla məsləhətləşmiş, onlardan istifadə etmişlər. Bu isə talış ailəsinin kollegial xarakter daşldığını bir daha təsdiq edir ".

Beləliklə, talış qadını haqqında tədqiqatçılar, tarixçilər, səyahətçilər gözəl sözlər səsləndirmişlər. O qadınlar bizi dünyaya gətirib, böyüdüb, bizə nəfəs verib, bizə öz ruhunu verib , ən əsası bizə öz şirin dilini verib.

Təsadüfi deyil ki, bizim sonuncu peyğəmbərimiz Mühəmməd ( s.ə.s ) cənnətin anaların ayağı altında olduğunu bildirmişdir. Hədislərə əsasən deyilir: "Allahın Rəsulu (s) səhabələrindən soruşdu:"Qadın nədir?” Dedilər, "Qadın namusdur”. Soruşdu, qadın nə vaxt Allaha daha çox yaxınolur? Səhabələr cavab verə bilmədilər. Bu sualıeşidən Fatimə buyurdu: "Qadının Allaha ənyaxın vaxtı evində olan vaxtıdır.” Bu cavabıeşidən Peyğəmbər (s) buyurdu, "HəqiqətənFatimə bədənimin bir parçasıdır ".

Talış qadını Zərdüştu, Datamı, Atropatı, Babəki, Şeyx Cəmaləddini, Şeyx Zahidi, Baba Gilanini (Bobogil), Seyyid Əbülqasimi, Əmir Həmzə xanı, Əmir Əhməd xanı , Dədə bəy Talışı, Xəlifə Səyolini, Qaraxanı (Siyoxan), Mir Mustafa xanı, Mir Həsən xanı, Böyukağa Mirsalayevi və başqalarını bizə bəxş edib. Talış qadını bizə Talışı verib!

Aytən EYVAZON

 

 

Категория: Талыш xəbərləri | Просмотров: 1557 | Добавил: admin | Рейтинг: 4.8/4
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]

Sayta giriş

Onlayn TV

Xəbər xətti

Müəllim zindanda da müəllimdir... 
Б.В.Миллер. Талышские тексты 
Talış dilində ü/u səsi 
Allahverdi BAYRAMİ. ĞƏLİZƏXUN (2 pərdəynə 7 şiklinə pyes) 
Allahverdi BAYRAMİ. ƏMONƏT ( İ pərdəninə 3 şəkilinə pyes) 
Rusiya talış ictimai təşkilatları 1993-cü ildə Talışda baş verən hadisələrin 24 illiyini qeyd etməyə hazırlaşır 
ŞİRİN YALAN, YOXSA ACI HƏQİQƏT? 
DIZDİPOK 
Свадьба – Способ Сохранения Талышского Языка 
Talış dilindəki sözlərin təbii xüsusiyyətləri 
Hilal Məmmədov Eldəniz Quliyevi təbrik edib 
Талыши хотят читать, писать и смотреть на родном языке 
Hilal Məmmədov: "Hakimiyyət istəyir ki, bütün sosial və etnik qruplar arasında qarşılıqlı etimadsızlıq mühiti olsun" 
Əli Nasir - Talışın Firdovsisi 
Талышское слово «cо» (двор) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Talışın əbədiyanar məşəli 
Новрузали Мамедов – 75 (Novruzəli Məmmədov – 75) 
Это не трагедия одной семьи, а трагедия нашей страны, нашей Родины! 
К юбилею Светланы Алексеевны Ганнушкиной! 
Hilal Məmmədov İsa Qəmbəri 60 illik yubleyi münasibətilə təbrik edib 
Xərçəngin dərmanı tapılıb 
Azərbaycan höküməti TALISH.ORG saytına girişi dayandırıb 
“Elçibəyə acıqlandım, məndən üzr istədi” – Zərdüşt Əlizadə ilə QALMAQALLI MÜSAHİBƏ 
“Tolışon Sədo” qəzetinin əməkdaşı Azər Kazımzadə saxlanılıb 
ƏLİ NASİR əbədi haqq dünyasına qovuşdu 
Bəşərə də Allahdan bəla gəldi 
İrana ərzaq almağa gedən Astara gömrükdəki basabasda öldü 
Müqəddəs Kəbə ziyarəti, dələdüzlar, etnik mənsubiyyətə görə təhqir və 27 dövlət xadimli redaksiya heyəti 
Talışlar 
Ко дню рождения Л.А.Пирейко 
Ümid yenə də talışlaradı! 
Çılə Şəv-iniz mübarək! 
General-mayor Vahid Musayev haqqında polkovnik Isa Sadikov yazır 
"Talışsansa, məhv edib qanını da batırarlar 
Avropanın axırıncı pələngi Talış dağlarında 
Talış Mədəniyyət Mərkəzi İdarə Heyyətinin üzvü müraciət yayıb 
Xalqımız dözümlü xalqdır, DÖZƏRİK! 
“Talışam, lakin, qanım Elçibəyin qanı ilə eynidir” – TARİXİ VİDEO 
Türkün misalı! 
“Səadət taleyin biçdiyi dondur” 
Mirəziz Seyidzadənin (ƏZİZ PÜNHAN) “Divan”ında (Bakı-2008, 473 səh.) dini-uxrəvi məsələlərin yeri 
Qaraciyərin yenilənməsi və serrozun müalicəsi resepti 
Faiq Ağayev Rəşid Behbudovdan sonra bunu ilk dəfə etdi - VİDEO 
Ata və oğul: Ruhullah və Məhəmmədəli - hər ikisi siyasi məhbus 
MTN-nin bir ailənin başına gətirdiyi faciə 
Журналист Гилал Мамедов пожаловался на давление со стороны полиции Баку 
Hilal Məmmədov Nizami polisində təzyiqlərə məruz qaldığını bildirib 
Rövşən Canıyevin ölümü və referendum oyunları 
Davam etməkdə olan faciələrimizin sirri nədir? 
Məhv olan Talış toplumu və dili – Mədəniyyətimizi necə qoruyaq? 
Masallıda zülüm ərşə dirənib 
Veri kəndi ətrafında minlərlə nadir növlü ağaclar qırılır 
“Xəzər Lənkəran"ı nəyə görə dağıdıblar? 
Respublika Talış Mədəniyyət Mərkəzinin hesabat seçki konfransı keçirilib 
Qədim azəri dilinin yadigarı – Talış dili 
Талышское слово "по" (стопа, ступня, ходьба) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Türkün ari-slavyan sivilizasiyası qarşısındakı rolu 
Rabil Abdinovun harayı 
Zaman-zaman suyu bulandıranlara elə əlahəzrət Zamanın özü cavab verəcək 
Hirkan tv növbəti proqramını təqdim edir 
ABŞ Dövlət katibi Con Kerri Hilal Məmmədovdan danışdı 
Hilal Məmmədov: "Haqq-ədalət naminə mübarizəmizi davam etdiririk" 
Bahar bayramı, yoxsa Novruz bayramı? 
Трагедия одной семьи 
Məmmədovların tifaqının dağıdılmasının sifarişini kim verib?