Голос Талыша


Известные события, произошедшие с моей семьей за последние годы, всколыхнули нашу жизнь до основания.

Axtarış

Tolışi xəbon

Xıdo rəhmətkə Əli Rzayevi... 
Fərzəndon 
Bastari musibət (aktual hukayət) 
Bə çəmə alimə zoon afərin bıbu 
Aydın müəllimi de şair Xilqəti musahibə 
Çı mardə odəmi nomi bə jurnali redaksiyə heyət çokonə dənəmon? 
Tolışi mətbuat tarixədə tojə cən - "Aləm" jurnal çapo beşə 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (6) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (5) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (4) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (3) 
"KUL" sıxani mənon 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət (2) 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət 
“Honi çəşmə"ro vəsə 
ÇE? ÇI? 
Əv kiye? 
Şahmirzə Tolışəxun - 60 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Baləddin VEŞO şeronədə pencli janr 
De şair Baləddin VEŞO müsahibə 

Tərəfdaşlar

Top

Azərbaycan prezidenti administrasiyasının başçısı niyə ölkənin köklü xalqlarını dəfn etmək istəyir?
ГИЛАЛ МАМЕДОВ на свабоде!
Новрузали Мамедов
Марьям МАММАДОВА. Трагедия одной семьи. 2013
Talış batalyonları Qarabağ müharibəsində (Sənədli kadrlar internetdə)

Statistika

Tolışi xəbon

Главная » 2012 » Январь » 7 » Tolışə milliyə hənəkon
19:20
Tolışə milliyə hənəkon
HOLƏŞKE ( Holəşqə, kup)

So-bədə, boğədə çe qıləy barz-bılındə doy ğoymə xıçədə dırozə jiyə elaşkonedən. Çə jiyə tıkon dəvastedən bə zəmini 1,5- 1 m. mandəy bə qıləy 0,5 m  dırozi mehkəmə çuy. Jıqo ki, həminə çu bo nışte mınasib bıbu, yəni nıştəkəsi tonon nıbıro, rohət bınışti. Jiyə çanə dıroz bıbu, anə hərəkətə mərəş vey bəbe; Hənəkbıkon bə doyku elaşkə jiyə tıkon dəvastəbıə çuysə nışte, jıqo-jəqo hərəkət karde HOLƏŞKE HARDE nom səşe.

I kəs holəşkeədə nıştedə, Çəy peşto mandəkəs bəy tov doydə; bə nav-bə dumo vite-vite hərəkət kardedə. Nıştə əğıl deştə lınqon voyvo doydə, surəti ziyod kardedə, "bə vo dəşedə- pəredə”. Dı dasti jiyə ğoym qətedə, lınqon sərost haştedə ki, surəti vəy nıstəni. Ha jıqo surət peqətedə, çı ton-bə ton, ta jiyə dırozi mərə qardedə, şedə bə nav- omedə bə dumo. Çe pəreku odəmi dıl mandə bo tıpe: şoy-şoyku, həyəconiku.Odəm çanə bə bılindi rost bedəbu, anən vey şo əbi, təmşo əkon bə çuş əvəy.

Holəşke hardən nıştəco ya bə səpo.Hənəkəvon ıştən bəştə çuysə enəmedə-rost bedə, surət peqətedə. Ya nıştəco hevuj, dıjd bedəbu dı kəs yəndıtono, ya dıkəs bə səpo yəndıco holəşke hardedən. Dıkəs bə ico nıştəcoədə lınqon oşande-oşande, ya bə səpo beədə de rostbe- nışte surət peqətedən. Pəvəndiyon bə ivrə holəşke harde bə nom əbi. Holəşke hardeədə mahir bıə əğılon , kinon- vəyuon de anqıştə nişo ədəyn.

LƏVO-LƏVONƏ

Hənəkbıkon hay dastədə sazə dırozə ləvo bedə. Dı kəs bə mıbahisə eəqınebu, yəndı zumandəti bə miyon ənəyn. "Bunum bıjən-bıjənədə ki calde, zırəke?”  Sərdastə təyin kardedən, əv sudyə bedə; Sıftə hənəki ğaydon bəsə dənoydə:

-Bə sə, bə luzi, bə jikışdi ləvo jəy, ləvo pekoe əbıni. De rıki qonə zərbə jəy əbıni. Ləvo jəy bəbe bə kəşon, bə lınqon, əsasən ləvo bə ləvo jəy bənine. Jıqo bıjən ləvo rəqibi dasto eqıni. Jəqoədə ğələbə ıştıne.

Çəyo hənək bino bedə. Rəqibon bə iyəndı ləvo jəydən, Sərdastəən  bə ləvo bıjənon nəzorət kardedə, xalon aşmardedə. De xal hisobi bardəkəs, ya zərbəku həmro ləvo dasto eğandəkəs ğalib omedə.

FIRSE-FIRSONƏ

Voşə məcolonədə, əvəsori, pozi seymonədə qovonə- moləvonə əğılon vey piyə pişəbe fırse-fırsone. Xandəxə səyku bə ji –bə həmo lınqi bə nav- lınqi bə dumo ənəyn bə səpo əfırsin.Tərozəti oqəteyro zono şat , kəşon oj əkəyn ( quya pəredən) bənə ıştənpərə de kon surəti əfırsin. Fırse-fırseədə mahir bıəkəson həni kon fəsonon nişo ədəyn, əmma bə zəmin nəqınin.

Çokə səkıştə səyo sırafəpustə şım tankarde, ya kəloşə lınqəğab sərfbe. Zımsonədə ın hənək biyə kuti dəvoniyə əbi.

PARDİ OVAŞTE

Voş vey voə seymononədə xandəxon, kanalon, cuon, ruon pur əbin de ov- ovəyzi. Bo bardı-varde, bo şe-omero çəvon kuti pard ənəyn. Olaxtə do, ya dıroz kardəbıə sırafə çu səpe ovaşte çətin iyən vahimənin bedəbe. Pedatedəş larzə, lanqə çuy səpe, jitono ovəyz de ğıj-ğıji şedə, odəmi sə bə qijlə omedə. Esə boy ovaşt!  Hejo iyo əğılon qırdə əbin, mərc əqətin, sərdastə təyin əkəyn, əv sudyəti əkəy, oxoədə bə ğalibon hədiyyə ədəy.. "Bunum ki obəvaşte ?” Ciqəmandon ya bə isə, ya de təhəri oəvaştin, tarsəvonon ya pardiku bə ji qulu əbin, ya hiç pardisə peənətatin, əmandin çəton ru.

"MAŞİN POME”

Kuzə sırafəluə zımıstoni beşə vaxtonədə qədə hırdənon kardə hənəke. Dıləş təyli bıə zımıstoni peyəqətin, bəy ter dəvastin, de sıği, soğali, huşi, de ancəvəri pur əkəyn, əşıkırnin roon çı sə - bə sə, quya "kə dutedən”, de "maşini” kəy dutə materialon kırnedən. Ki "maşini” rəyrə pur əkəybu, bə "mənzil” rə ərosnibu, ğalib əv hisob əbi.

ASPƏTOJNƏ

Aspətojnə çe ğədimiku mandə hənəke. Aspon çı tolışon jimonədə tobə esətnə vaxton mehkəmə vırəşon qətə.Tolışə məholi bandə vıronədə, ya Aroni Tolışədə asp tolışi təsarufatədə əsosinə peştdəhaştə həyvon, loziminə diləq bıə.Təbii ki, cıvonon arədə de asbi əlağənin bıə vey istifodə kardə bıə hənəkon hestin. Çəvonədə qıləyni ən nominə hənək aspətojnə hisob bedə. Roste, qomuştojnə, hə-uloğtojnə iyən sair penıştə həyvonon əlağəynə bıə hənəkonən hestin. Əmma bə asbətojnə hiççi ərəsni.Imon həmməy de şəraiti, de jimoni, de heste- ni əlağənin bıə konin.

ƏNZƏLİ

Nəvuzə idi ərəfədə, daştonədə, kəfşənonədə ın hənəki əkəyn əğılon de dastə. 4-7 əğıl qırdə əbi bə ivırə, ya pışk əqətin, ya qıləy sərdastə təyin əkəyn. Ya de nubə i kəs eyənəmi, ıştə daston dəhaşti bəştə zono, enəməco əmandi. Əmandə əğılon de sərdastə yoliyəti enəmə əğıli dumo əvoyn, daston ənəyn çəy peştisə , əvaştin çəy kəlləku. Har dəfə ıştəni şodoyədə çe "Ənzəli” pehandəyonədə i sətır əvoti. Har kəs ıştə votə sıxani məzmunu bə əməl əvəy. Ha jıqo bini oroxnə əğıliən ıştənış şodoy, sə be.
"Ənzəli” pehandəyon 3-4 variantədə əbi. Həm bə tırki əvotin , həmən bə tolışi.

"ƏNZƏLİ” pehandəyon tolışə variant:

Ənzəli, ha Ənzəli,
Dıədə i xan Əkbəri.
Seədə dəbəsuen dasti,
Çoədə bəjen dımbızi,
Pencədə penışt, məmand,
Şəşədə i dast bığand,
Haftədə dast bıqıni,
Dovnə fılon nıqıni.
Haftədə dəvard səpe kolo,
Nəvədə bıkə quqqulu,
Dadə bız şe bə buston,
Bustonəvon cındo be,
Ğandışe sığ dumu əy,
Çı bızi lınq pandome,
Ha hırnızi, hırnızi,
Məkə demı mızmızi,
Kolo peqət, se kərə bıqard,
Bıjən əməni xos-xosi.

"ƏHZƏLİ” pehandəyon tırkə variant:

Ənzəli , ha ənzəli,
İkidə bir xan Əkbəri,
Üçdə sığal çəkərlər,
Dörddə dımbız əkərlər,
Beşdə minim, ya düşüm?
Altıda ikiəlli!
Yeddidə əl dəysin,
ətək-mətək dəyməsin!
Səkkizdə papaq üstə tullanmaq!
Doqquzda quqqulu, quq qu!
On deyəndə keçi girdi bostana,
Bostançı onu gördü,
Tulladı bir daş ona.
Keçinin qıçı sındı.
Ha hırnızi, hırnızi,
Papağın içi qırmızı,
Papağı götür, üç dəfə fırlan,
Vur bizi, ha vur bizi!
("Ənzəli” mətnon bərpo bıkə Xanəli Tolışe)

Əğılon həmməy "Ənzəli” pehandəyon hande-hande peştisə vaştə bəpeştə Enəməkəs əştedə, kolo peqətedə, se kərə qardedə, çəyo ə kolo ğandedə dumo hırdənon, qılə-qılə jəydə de kolo əvoni. Təbii ki, əğılonən jıqo-jəqo vitedən ki, əvoni jəy nızının. Jəş zınebu, hənək sə bedə. Sənibəton lozim bedə hənəki bino karde.

Esətnə co əğıl enəmedə. Hənəki ğaydon tikror bedə. Qıləyən şərt ıme ki, hənəki nimədə enəmə əğıl dəqiş bey bəzıne. Ki şodoy zındəni ıştəni enəmə əğıli peştiku, ya enəmə hırdəni peştisə noə bıə kolo bə zəmin eğandedəbu, həminə əğıl cəzo səydə. Enəmə əğıli əvəz kardedə, mandedə çəy vırədə. Əmandəniyə əğılon çəy səpe vaştedən.

Hənək zırəkəti, məhorət, cıskəti tələb kardedə. Məxsusən enəmə əğıl bılındəy, barzı-bolonin bedəbu, hənək tikəyən çətin bedə, çəy səpe ıştəni şodoy lap çətin bedə.

Şuxəti, zərfəti çı hənəki ən çokə cəhəte.

LO PƏR

Vey marağınə hənəke. 4-5 əğıl qırdə bedə bə ico.Sərdastə təyin kardedən. Sərdastə jıqo qıləy şərt noydə:
-    Kon əğıl bə çımı sıvolon səhi cəvob nıdo, bəy cəzo bədom: lıppoğ bəjemon.
Hırdənon mandedən bə sirə. Sərdastədə bərkədə votedə:
-    Lo pər!
Lo pərə kijəyəni. Həmmə votedən: Lo pər!
-Kuməyjə pər! Votedən: Kuməyjə pər!
- Kafte pər! Votedən: Kafte pər!
Sərdastə ikərədə votedə:
-    Qo pər!
Bə "pər-pəri” vote pemujə əğıl cəvob doydə:
-    Qo pər!
Hırdənon həmməy sıredən. "Qo pər” cəvob bıdə əğıli vardedən bə miyon. Ha hənəkbıkə deştə yolə anqıştə "çırtmə” jəydən bə miyonədə mandə əğıli vo kardəbıə cılımi. Sırəçəkkə bə ərş bılınd bedə. Hənək de tempi dəvom kardedə. In hənək əğıliku oğoəti , dığğətəti tərbiyə kardedə.

AŞIĞ-AŞIĞONƏ

Hənəkbıkon hay qıləyədə pəsi zono aşığ bedə: qıləy, dıqlə, ya tikəy ziyod. Aşığon de restə noydən zəminisə. Iştən mandedən de nubə aşığonku diyəroədə, de  killə ( səqqə) ğandedən bə restə noə bıə aşığon. Ki diyəroku sərrost jəy zınedəbu çı aşığonədə çand qılə, çəye, bardedə. Killə (səqqə) bə restəyon kon məsofədə mandedəbu, iyən bə əmandəniyə aşığon ğandedən, bardəkəs bardedə, nıbardəkəs dəboxtedə.
    
In hənək bə "VİZ-VİZONƏ” hənəki oşedə, əmma fərğış veye.Aşığ-aşığonə hənəkədə əsasinə şərt aşıği çe curə şodoyədəy.Əy bə hosto tonə nışande, aşıği Toxan nıştıye. Aşığış Toxan nıştə hənəkəvon diktə kardedə ıştə piəy bə rəğibi.
   
Aşığ-aşığonə hənəki hestışe çan qılə varianton. Qıləy hənək jıqoy (I): Həmmə hənəkbıkon bərobər miqdorədə ıştə aşığon ekardedən bə qıləy tumbərə. Jəydən bəyəndı, çəyo sə bəyji qətedən, aşığon həmməy təy kardedən bə zəmin, çiki killə Toxan nıştebu, aşığon çəyin. Dı kəsiku toxan nıştəbu, baxş kardedən. Tumbərə sənibəton pur kardedən, ha jıqo hənək dəvom bedə.
    
Çı hənəki co variantışən heste (II): Səqqon( killon) mandedən dastonədə, har kəs 1-3 aşığ şodoydə bə tumbə. De sərdastə işarə de nubə killə (səqqə) şodoydən, çiki  aşığ Toxan nıştebu, tumbədə 1-2 aşığ bekardedən- doydən bəy. Ha jıqo hənək dəvom kardedə ta tumbədə aşığon sə bin.

(dumo hısteşe)

Mıəllif:  Camal Lələzoə.
Redaktəkə: Allahverdi Bayrami.
"Tolışon Sədo” rüjnomə: 01 (13), 07 yanvar 2011





 

Просмотров: 975 | Добавил: admin | Рейтинг: 5.0/1
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]

Sayta giriş

Onlayn TV

Xəbər xətti

Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır (II yazı) 
Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır 
ƏHƏD MUXTAR-80 
Ahoşta (Əhoşte) 
Müəllim zindanda da müəllimdir... 
Б.В.Миллер. Талышские тексты 
Talış dilində ü/u səsi 
Allahverdi BAYRAMİ. ĞƏLİZƏXUN (2 pərdəynə 7 şiklinə pyes) 
Allahverdi BAYRAMİ. ƏMONƏT ( İ pərdəninə 3 şəkilinə pyes) 
Rusiya talış ictimai təşkilatları 1993-cü ildə Talışda baş verən hadisələrin 24 illiyini qeyd etməyə hazırlaşır 
ŞİRİN YALAN, YOXSA ACI HƏQİQƏT? 
DIZDİPOK 
Свадьба – Способ Сохранения Талышского Языка 
Talış dilindəki sözlərin təbii xüsusiyyətləri 
Hilal Məmmədov Eldəniz Quliyevi təbrik edib 
Талыши хотят читать, писать и смотреть на родном языке 
Hilal Məmmədov: "Hakimiyyət istəyir ki, bütün sosial və etnik qruplar arasında qarşılıqlı etimadsızlıq mühiti olsun" 
Əli Nasir - Talışın Firdovsisi 
Талышское слово «cо» (двор) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Talışın əbədiyanar məşəli 
Новрузали Мамедов – 75 (Novruzəli Məmmədov – 75) 
Это не трагедия одной семьи, а трагедия нашей страны, нашей Родины! 
К юбилею Светланы Алексеевны Ганнушкиной! 
Hilal Məmmədov İsa Qəmbəri 60 illik yubleyi münasibətilə təbrik edib 
Xərçəngin dərmanı tapılıb 
Azərbaycan höküməti TALISH.ORG saytına girişi dayandırıb 
“Elçibəyə acıqlandım, məndən üzr istədi” – Zərdüşt Əlizadə ilə QALMAQALLI MÜSAHİBƏ 
“Tolışon Sədo” qəzetinin əməkdaşı Azər Kazımzadə saxlanılıb 
ƏLİ NASİR əbədi haqq dünyasına qovuşdu 
Bəşərə də Allahdan bəla gəldi 
İrana ərzaq almağa gedən Astara gömrükdəki basabasda öldü 
Müqəddəs Kəbə ziyarəti, dələdüzlar, etnik mənsubiyyətə görə təhqir və 27 dövlət xadimli redaksiya heyəti 
Talışlar 
Ко дню рождения Л.А.Пирейко 
Ümid yenə də talışlaradı! 
Çılə Şəv-iniz mübarək! 
General-mayor Vahid Musayev haqqında polkovnik Isa Sadikov yazır 
"Talışsansa, məhv edib qanını da batırarlar 
Avropanın axırıncı pələngi Talış dağlarında 
Talış Mədəniyyət Mərkəzi İdarə Heyyətinin üzvü müraciət yayıb 
Xalqımız dözümlü xalqdır, DÖZƏRİK! 
“Talışam, lakin, qanım Elçibəyin qanı ilə eynidir” – TARİXİ VİDEO 
Türkün misalı! 
“Səadət taleyin biçdiyi dondur” 
Mirəziz Seyidzadənin (ƏZİZ PÜNHAN) “Divan”ında (Bakı-2008, 473 səh.) dini-uxrəvi məsələlərin yeri 
Qaraciyərin yenilənməsi və serrozun müalicəsi resepti 
Faiq Ağayev Rəşid Behbudovdan sonra bunu ilk dəfə etdi - VİDEO 
Ata və oğul: Ruhullah və Məhəmmədəli - hər ikisi siyasi məhbus 
MTN-nin bir ailənin başına gətirdiyi faciə 
Журналист Гилал Мамедов пожаловался на давление со стороны полиции Баку 
Hilal Məmmədov Nizami polisində təzyiqlərə məruz qaldığını bildirib 
Rövşən Canıyevin ölümü və referendum oyunları 
Davam etməkdə olan faciələrimizin sirri nədir? 
Məhv olan Talış toplumu və dili – Mədəniyyətimizi necə qoruyaq? 
Masallıda zülüm ərşə dirənib 
Veri kəndi ətrafında minlərlə nadir növlü ağaclar qırılır 
“Xəzər Lənkəran"ı nəyə görə dağıdıblar? 
Respublika Talış Mədəniyyət Mərkəzinin hesabat seçki konfransı keçirilib 
Qədim azəri dilinin yadigarı – Talış dili 
Талышское слово "по" (стопа, ступня, ходьба) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Türkün ari-slavyan sivilizasiyası qarşısındakı rolu 
Rabil Abdinovun harayı 
Zaman-zaman suyu bulandıranlara elə əlahəzrət Zamanın özü cavab verəcək 
Hirkan tv növbəti proqramını təqdim edir 
ABŞ Dövlət katibi Con Kerri Hilal Məmmədovdan danışdı