Bölümlər

Талыш xəbərləri
Azərbaycan
İran
Dünyada
Голос Талыша
Müsahibə
İnsan hüquqları
Beynəlxalq hüquq
Talış dili və ədəbiyyatı
Talış incəsənəti
Talış tarixi
Şəxsiyyətlər
Bizim kitabxana
Təbabət
İdman
Onlayn TV
Karikaturalar

Голос Талыша


Известные события, произошедшие с моей семьей за последние годы, всколыхнули нашу жизнь до основания.

Axtarış

Tolışi xəbon

Xıdo rəhmətkə Əli Rzayevi... 
Fərzəndon 
Bastari musibət (aktual hukayət) 
Bə çəmə alimə zoon afərin bıbu 
Aydın müəllimi de şair Xilqəti musahibə 
Çı mardə odəmi nomi bə jurnali redaksiyə heyət çokonə dənəmon? 
Tolışi mətbuat tarixədə tojə cən - "Aləm" jurnal çapo beşə 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (6) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (5) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (4) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (3) 
"KUL" sıxani mənon 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət (2) 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət 
“Honi çəşmə"ro vəsə 
ÇE? ÇI? 
Əv kiye? 
Şahmirzə Tolışəxun - 60 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Baləddin VEŞO şeronədə pencli janr 
De şair Baləddin VEŞO müsahibə 

Top

Новрузали Мамедов
Марьям МАММАДОВА. Трагедия одной семьи. 2013
Azərbaycan Respublikası və Milli azlıqların müdafiəsi haqqında çərçivə Sazişi
ГИЛАЛ МАМЕДОВ на свабоде!
Talış dilinin hazırkı durumu ilə bağlı Azərbaycan Talışların İctimai Şurasının MÖVQE SƏNƏDİ

Statistika

Главная » 2011 » Март » 19 » Talış dıli - Hind-Avropa dil ağacının çərdəyi, kökü və yaxud anası (3-cü yazı)
19:05
Talış dıli - Hind-Avropa dil ağacının çərdəyi, kökü və yaxud anası (3-cü yazı)
Allahın adı ilə

(Ardı, əvvəli burada)

Möhtərəm Oxucu, bu heç kəsə sirr deyil ki, dil insan şüuruna beşikdə eşitdiyi layla və əzizləmələrdən üzü bəri nüfuz etməyə başlayır. Odur ki, bu günkü yazımıza elə "qofe”, yəni beşik sözündən başlayaq. Qofe sözü dörd səslə ifadə edilən iki sözün birləşməsindən ibarətdir. Yəni Qo və fe. Qo sözü qeyd etdiyimiz kimi yer, məkan, Fe isə Feya, yəni mələk anlamındadır. Qofe sözü bütövlükdə mələyin yeri deməkdir. Feya, Feyariştə və ya Firiştə talış dilində mələk deməkdir. Ümumiyyətlə talış dilində yer, məkan və məqam sözləri, aid olduğu məqama görə Qo, ğo, co, xo kimi işlənir. Məs: Di qo-kənd yeri, Ğo nəğ-müvəqqəti məskunlaşan, Xəmən co-xırman yeri, Xo nə xo-Mücərrəd olan və ya evi dağılan kəs. Qo sözü musiqimizdə də qah və ya gah kimi geniş işlənməkdədir. Mis: Maq Qo Mat və ya Maq o mat. Talış dilində iki samit və ya iki sait yanaşı gələrsə, biri mütləq düşür.

Ma-özək, əsas, Qo-yer, məqam, Mat-düşüncə. mənası-Maq düşüncəsinin avazla ifadəsi və ya ifadə yeri.

Məs: Qah, yəni İqah, Duqah, Seqah və s. və i.a.

Yer məfhumunun talış dilində daha iki işlənmə forması mövcuddur. Bunlar Bum və Zəmin sözləridir. Bumərişə, yəni yerkökü və Bumalarzə, yəni zəlzələ-yertitrəyişi.

Yazımızın əvvəlində dilin insan beyninə beşikdə eşitdiyi əzizləmələrdən nüfuz etdiyini qeyd etmişdik. Əzizləmə adətən nazvermə, oxşama və laylalar şəklində olur. Nazvermə-nozə, layla isə lolo kimi ifadə olunur. Lo həm insan, həm qarğa mənalarınnda da işlənir. Lo sözü ha lo, lo, yəni ey adam, ey insan deyə çağırış formasında qədim zamanlardan talış folklorunda işlənməkdədir. Lo ilə başlayan çoxlu sözlər vardır. Məs: loş, loşğur, lokə, lopə, loğə, lox, lop, lok , lol, loku, lorun, lovə, lonə, lolə, loxne, lovne, lopne, lokne və i.a. və s. Bu sözlərdə olan lo, sözlərin ikinci hissəsindəki ifadəni əmələ gətirmək üçün istiqamət rolunu oynayır. Talış dilində Kə, ka, kan-kon və Lan-lon sözləri də məkan bildirir. Məs: Ka spi-Ağların (Ağ adamların) evi, məkanı, Ka spi on si- Ağ adamların məkanın yanındakı böyük su. (Ağ adamların dənizi). Si, sitil-çoxlu su, Si çoxlu su, Til-yığılan məkan deməkdir. Ku sə kan-Dağın üstə olan evlər. Mərd ə kan-Mərdlərin evi, yaşadığı yer. Səpenə kan-Üstdəki evlər, Səydə kan-Seyid evləri. Şıx ə kan-Şıx evləri.

Lan-lon yuva deməkdir. Məs: Kaqə lon-Kaqə (quş) yuvası, Xırda lan (Hırdə lon)-Kiçik yuva, Sə va lan-Başı qar yuvası, Nafta lan-Neft yuvası (mədəni) və s, və i.a.

Bil sözü də Talış dilində geniş işlənmə arialına malikdir.

Məs: Rüşin ə bil-İşıqlı (duru) su. Hard ə bil (Ardəbil)-Yeməli (İçməli) su. Şur (sü ə) ə bil-Duzlu su, Bil ə sə-Suyun baş hissəsi, Bil ə səvo-Suyun mənbəyi, Bil ə co (cər)-Suyun yığıldıqı çökəklik, Bil gəh, Bil qo-Sucaq (çoxlu su olan) yer, sahə deməkdir. (Qo, qah, gəh, gah-yer deməkdir).

Bir ifadə üzərində də düşünməyə dəyər. St-yəni bərk, daşlaşmış. Bu ifadə adətən saitlər qəbul etməklə öz mahiyyətini açır. Məs: Ast, Sit, Ost, Hast, Hest, Dast, Rost, Dust, Pust, Rast, Most, Bast və s, və i.a.

Ast o və-Ulduz (bərkimiş işıq). Ast ro nom-Kəhkəşana yolun adı. Sit a rə-Ulduz. Ost o (ə) ro-İşıqlı, Bərk, Asan yol. He st-mütləq təsdiq, Da st-bərk, dəqiq, ölçü vahidi. Ro st-Mütləq, düz, Du st-həmdəm, sirdaş. Pü st-dəri. Ra st-tuş gəlmə. Mo st-Süddən alınan bərk maye, qatıq. Ba st-Bağlama, bərkitmə və s, və i.a.

Bizim açdığımız mövzunu izləmək istəyənlər üçün deyə bilərik ki, bu tükənməz mövzu hələ çox davam edəcəkdir. İzləyin və fikirlərinizi bildirin.


Ardı gələn sayımızda


Əli Nasir,
"Tolışi Sədo" №9, 2011-ci il


Категория: Talış tarixi | Просмотров: 1631 | Добавил: admin | Рейтинг: 4.5/2
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]

Sayta giriş

Xəbər xətti

Azərbaycan Talışların İctimai Şurasının Azərbaycan ictimaiyyətinə MÜRACİƏTİ 
Prominent Talysh activist dies in prison in Azerbaijan 
Talış dilinin hazırkı durumu ilə bağlı Azərbaycan Talışların İctimai Şurasının MÖVQE SƏNƏDİ 
ŞİMON! 
Ази Асланов - Генерал Шимон (Генерал Вперед) 
СКАЖИ СВОЕ ИМЯ, ТАЛЫШ 
Zülfüqar Əhmədzadə: Azərbaycan milli ədəbiyyatının  tərəqqipərvər siması 
No free speech for ethnic minority 
Avropa Şurası: Azərbaycanda etnik azlıqların hüquqları ilə bağlı qanunvericilik yoxdur 
''Hökumət milli azlıqların mətbuatına dəstək vermir'' 
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə açıq məktub 
Masallı rayonun Kubın kəndi və onun ətraf toponimləri 
Atam Vəkil DADAŞOV əsil dövlət adamı idi 
Mətləb Pero Dadaşov həbsindən yazır (III yazı) 
Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır (II yazı) 
Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır 
ƏHƏD MUXTAR-80 
Ahoşta (Əhoşte) 
Müəllim zindanda da müəllimdir... 
Б.В.Миллер. Талышские тексты 
Talış dilində ü/u səsi 
Allahverdi BAYRAMİ. ĞƏLİZƏXUN (2 pərdəynə 7 şiklinə pyes) 
Allahverdi BAYRAMİ. ƏMONƏT ( İ pərdəninə 3 şəkilinə pyes) 
Rusiya talış ictimai təşkilatları 1993-cü ildə Talışda baş verən hadisələrin 24 illiyini qeyd etməyə hazırlaşır 
ŞİRİN YALAN, YOXSA ACI HƏQİQƏT? 
DIZDİPOK 
Свадьба – Способ Сохранения Талышского Языка 
Talış dilindəki sözlərin təbii xüsusiyyətləri 
Hilal Məmmədov Eldəniz Quliyevi təbrik edib 
Талыши хотят читать, писать и смотреть на родном языке 
Hilal Məmmədov: "Hakimiyyət istəyir ki, bütün sosial və etnik qruplar arasında qarşılıqlı etimadsızlıq mühiti olsun" 
Əli Nasir - Talışın Firdovsisi 
Талышское слово «cо» (двор) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Talışın əbədiyanar məşəli 
Новрузали Мамедов – 75 (Novruzəli Məmmədov – 75) 
Это не трагедия одной семьи, а трагедия нашей страны, нашей Родины! 
К юбилею Светланы Алексеевны Ганнушкиной! 
Hilal Məmmədov İsa Qəmbəri 60 illik yubleyi münasibətilə təbrik edib 
Xərçəngin dərmanı tapılıb 
Azərbaycan höküməti TALISH.ORG saytına girişi dayandırıb 
“Elçibəyə acıqlandım, məndən üzr istədi” – Zərdüşt Əlizadə ilə QALMAQALLI MÜSAHİBƏ 
“Tolışon Sədo” qəzetinin əməkdaşı Azər Kazımzadə saxlanılıb 
ƏLİ NASİR əbədi haqq dünyasına qovuşdu 
Bəşərə də Allahdan bəla gəldi 
İrana ərzaq almağa gedən Astara gömrükdəki basabasda öldü 
Müqəddəs Kəbə ziyarəti, dələdüzlar, etnik mənsubiyyətə görə təhqir və 27 dövlət xadimli redaksiya heyəti 
Talışlar 
Ко дню рождения Л.А.Пирейко 
Ümid yenə də talışlaradı! 
Çılə Şəv-iniz mübarək! 
General-mayor Vahid Musayev haqqında polkovnik Isa Sadikov yazır 
"Talışsansa, məhv edib qanını da batırarlar 
Avropanın axırıncı pələngi Talış dağlarında 
Talış Mədəniyyət Mərkəzi İdarə Heyyətinin üzvü müraciət yayıb 
Xalqımız dözümlü xalqdır, DÖZƏRİK! 
“Talışam, lakin, qanım Elçibəyin qanı ilə eynidir” – TARİXİ VİDEO 
Türkün misalı! 
“Səadət taleyin biçdiyi dondur” 
Mirəziz Seyidzadənin (ƏZİZ PÜNHAN) “Divan”ında (Bakı-2008, 473 səh.) dini-uxrəvi məsələlərin yeri 
Qaraciyərin yenilənməsi və serrozun müalicəsi resepti 
Faiq Ağayev Rəşid Behbudovdan sonra bunu ilk dəfə etdi - VİDEO 
Ata və oğul: Ruhullah və Məhəmmədəli - hər ikisi siyasi məhbus 
MTN-nin bir ailənin başına gətirdiyi faciə 
Журналист Гилал Мамедов пожаловался на давление со стороны полиции Баку 
Hilal Məmmədov Nizami polisində təzyiqlərə məruz qaldığını bildirib