Голос Талыша


Известные события, произошедшие с моей семьей за последние годы, всколыхнули нашу жизнь до основания.

Axtarış

Tolışi xəbon

Xıdo rəhmətkə Əli Rzayevi... 
Fərzəndon 
Bastari musibət (aktual hukayət) 
Bə çəmə alimə zoon afərin bıbu 
Aydın müəllimi de şair Xilqəti musahibə 
Çı mardə odəmi nomi bə jurnali redaksiyə heyət çokonə dənəmon? 
Tolışi mətbuat tarixədə tojə cən - "Aləm" jurnal çapo beşə 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (6) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (5) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (4) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (3) 
"KUL" sıxani mənon 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət (2) 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət 
“Honi çəşmə"ro vəsə 
ÇE? ÇI? 
Əv kiye? 
Şahmirzə Tolışəxun - 60 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Baləddin VEŞO şeronədə pencli janr 
De şair Baləddin VEŞO müsahibə 

Tərəfdaşlar

Top

Azərbaycan prezidenti administrasiyasının başçısı niyə ölkənin köklü xalqlarını dəfn etmək istəyir?
ГИЛАЛ МАМЕДОВ на свабоде!
Новрузали Мамедов
Talış batalyonları Qarabağ müharibəsində (Sənədli kadrlar internetdə)
Марьям МАММАДОВА. Трагедия одной семьи. 2013

Statistika

Tolışi xəbon

Главная » 2016 » Февраль » 26 » ÇE? ÇI?
21:52
ÇE? ÇI?

 

Çe/çı qıləy navsıxane ki, tolışi zıvonədə aktiv oko doə bedə. Bəjən-bəjən çı/çe sıxani çı ya çe formədə nıvıştey barədə hesbəson şedən. Kali zıvondoron ın navsıxani ÇI, kalion ÇE şiklədə, kamişi ənıvışton həm ÇI, həmən ÇE formədə nıvıştedən, harkəs ıştə nıvıştəy, çoknə bəvoten, “Ğıroni ayə” hisob kardedə.

P.S.

Yəğın jıqo hesbəson bemənə/hədərə hisobbıkonən hestin: Sıxani çe/çı curə nıvıştey ne, çəy (çe+əy) etimoloqiyə zıney, oko doə vırə/məkoni zıney, mənə ranqəranqəti zıney vocibe.

ÇE/ÇI sıxani kom qılə sıftəy, kom komiku ofəyə, əy bızınəmon. Əlbəttə, de ÇI binobə həmə navsıxanon, əvəzəkon bınə ÇE hisob bedə:

1)​ Çı = (çe+ı)

a)​ navsıxan: çı fılonkəsi kinə; ismon aidəti//sohibəti holi əlomət (-ın (4)

b)​ işorə əvəzəkə: çı milləti şonimon; (bu) çı zoə ko bə Xıdo mandə.

c)​ Ismi mıəyyənəti əlomət. De samiti orəxə ismonədə mıəyyənəti hol çanqılə qismədə bə miyon beşedə, çəvon qıləyən de çı/çe navsıxani sərost bedə. Məsələn, odəmon əhvol (adamlarınn əhvalı) se odəmon əhvol (adamların əhvalı) Qeyd: “çı odəmon əhvol” icobəyədə “çı” de zərbi voteədə co mənə bəməl omedə: bu adamların əhvalı...)

d)​ Ismi beşemonə holi əlomət (-dan(2) S.Rustəm 1906-nə sori çı mo bıə.

2)​ Çın = (çe+ın) (işorə əvəzəkə) (bu) çın kitobi nomış ni?

3)​ Çə = (çe+ə) (işorə əvəzəkə) (o) : çə merdi qəp, çə jeni sıxan

*

4)​ Şəxsə əvəzəkon:

I.​ Çımı ( çe+mı) (mənim) Çımı//çemı kinə reçine.

(Çımı ne, çemı roste, bəro ki, “Çı” sıxani ıştən (çe+ı) icobəye.

II.​ Çıtı – (çe+tı- eçtı- eştı-ıştı ) (sənin) Iştı zoə demı/dımı həmzomoy.

(Sıxani bınə hiç vaxt “ÇI” bey əzıni, çumki “ÇI” ıştən (çe+ı) icobəyku bəməl omə. Sıftəş hejo “ÇETI” bıə, peşo “eçtı,” “eştı”, nəhoyət, “ıştı” bıə. (Hələ ısətən “eştı” (kinə) votəkəson heste.) Zıney lozime ki, E, I sədoon dəmoxədə eyni (lap nezə) vırədə bəməl omedə. Vey zıvononədə (məsələn, ərəbiədə) əlifboədə E, I hərfi (hətta işorəən) peqətə bıəni. Hejo tolışiədə E, I sədoon bəyəndı peqıney, bəyəndı mande holon vey rast omə bedə.

III.​ Çe+əy = çəy (onun) Çəy balə bəyo şine.

ÇƏY sıxani bınə (çı+əy) peqəte sərost ni, çumki ÇI ıştən (çe+ı) icobəyədə bəməl omə (çe+ı+əy=çəy) durust ni. Hərçənd ki, vey zıvondoron B.V.Milleri ijən co alimon tədqiqaton, nıvıştəyon əsas qətedən, bəştə sərf bəyon çəyo sitat vardedən,( diəkə:3, 4, 5, 6)

Imoni dəkırnedən bə tojə tədqiqat bıbəyon çəşon ki, tolışi zıvoni həxədə ə merdon ıştə sıxanışon votə, şımə votəyon hədərən-pədərənin! Jıqo əbıni vote, ha zıvonə zıvondoron. Pireyko, Miller ya co alimon tolışi zıvoni bınovon bıənin, de tərcumə, de çemi-çəy qəpi əsər nıvıştəşone. Isə tolışi ıştən alimə baləlion ıştə inə zıvoni otırnedən, tojə-tojə tədqiqaton noydən bə məydon. Bəvon ləvirə qətey, həvəso ğandey, bə məsğərə noy, boştə xəlqiyo çəvon kardəyon hiç-puç hisob kardey ən kami nodonətiye.

Qeyd: Çoknə ki, çetı-eçtı-ıçtı-ıştı icobəyonədə e/ı “Ç”ku bə nav ovaştedə, çe+əy=çəy tərkibədəən jıqo hol heste. Məsələn, çe+əy=çəy; əçəy (Ə+Çe+Əy)

IV.​ Çəmə (çe+əmə) (bizim) Çəmə mahol vəyşte.

B.V. Miller ijən çəy dumo şəkəson ÇƏMƏ şəxsə əvəzəkə bınə (ÇI+ƏMƏ) nişo doydən. Ğələte. Çumki ÇI ıştən (çe+ı) icobəyku bəməl omə jıqo, yəni (çe+ı+əmə) əzıni be, mənə təhrif bedə.

V.​ ŞIMƏ (çe+mə- çemə- şemə -şımə) (sizin) Zıvondoron Şımə əvəzəkə (çı+şımə) tərkibədə nişo doydən. Səhve. Halonki ÇI ıştən (Çe+ı) tərkibədə ibarəte. ŞIMƏ (çe+ı+şımə) əzıni bey, məntığış ni.

VI.​ ÇƏVON (çe+əv+on) Kali zıvondoron “Çəvon” sıxani bınə (çı+əv+on) peqəte əbıni, çumki ÇI ıştən (çe+ı) tərkibədəy. (diəkə: 3, 4)

*

Tosə iyo nişo doəyonım ÇE/ÇI sıxani qrammatikə mənoonin. Çe/çı sıxanon luğəviyə mənonən hestışone

1)​ ÇE- (i) çınqır, kəfşəni kijə nom.

2)​ Çe/çı- “piedə” dəbastəy sinonim (istər-istərsə) Çe/çı kitob, çe/çı dəftər? Hiççi ni oxo?

3)​ Çe/çı-sıvolə əvəzəkə (nə?) Çe sıxan heste? Çe millətiş?

4)​ Çe/çı- “Çe curə? Çiçe?” sıvolə əvəzəkon sinonime. (Nə cür? Nədir?) Bo dədə çı/çe soğət bıstənım?

5)​ Çıki =(çe ki) (kimin, sıvolə əvəzəkə) Çeki/çıki zoəş?

6)​ Çıyo/çeyo

7)​ Çıro/çero

8)​ Çımon/çemon

9)​ Çanə- çe anə...

10)​ Çe –həmən bənə nido oko doə bedə. Məkə, zə, Hırdəni anə məku, çe? Im çe/çı hərəkəte, çe?..

*

ÇE nıvıştey əleyhdoron ( hətta zıvondor doktor Baratəliən) etirof kardedən ki,

ÇE dialektonədə, şivonədə tolışon tərəfo qeş klişə bedə.(diəkə: 3) Əqər jıqobu, bı binəvo (bə ÇE) anə nifrət boçiye? Əy oko bıdəyon boçi deşmen bekardedən? Ədəbi zıvonədə boçi yali ÇI bənine, ÇE bəpe nıbu? Halonki ÇI hejo ÇE-ku bəməl omə? (çe+ı=çı)

İSTİNOD KARDƏBƏ ƏDƏBİYOT

1. A.A. Bayrami “Tolışə zıvonədə ismi hal ijən mıəyyəti, ğeyri-mıəyyənəti kateqorion, “Tolışi sədo” №11, sentyabr, 1992

2. A.A. Bayrami. ÇE? ÇI? “Şəvnışt” qəzet, (2006, № 6)

3. B. Qasımov “Tolışon sədo” qəzetədə dərcbə məqalə, 2-nə poə ( № 01 (70) 2015)

4. B.V. Miller“Talışskiy yazık” Moskva, 1953,

5. F.F. Aboszodə “Tolışi zıvoni qrammatikə”, “Şəvnışt”, 2007

6. Əvəz Sadıxov “ “Talış dilinin qrammatikası” . S.Peterburq, 2002

7. L.A. Pireyko “Tolışə-tırkə luğət” Moskva, 1976

Allahverdi BAYRAMI 

26.02.2016

 

Просмотров: 1944 | Добавил: admin | Рейтинг: 5.0/1
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]

Sayta giriş

Onlayn TV

Xəbər xətti

Talış dilində ü/u səsi 
Allahverdi BAYRAMİ. ĞƏLİZƏXUN (2 pərdəynə 7 şiklinə pyes) 
Allahverdi BAYRAMİ. ƏMONƏT ( İ pərdəninə 3 şəkilinə pyes) 
Rusiya talış ictimai təşkilatları 1993-cü ildə Talışda baş verən hadisələrin 24 illiyini qeyd etməyə hazırlaşır 
ŞİRİN YALAN, YOXSA ACI HƏQİQƏT? 
DIZDİPOK 
Свадьба – Способ Сохранения Талышского Языка 
Talış dilindəki sözlərin təbii xüsusiyyətləri 
Hilal Məmmədov Eldəniz Quliyevi təbrik edib 
Талыши хотят читать, писать и смотреть на родном языке 
Hilal Məmmədov: "Hakimiyyət istəyir ki, bütün sosial və etnik qruplar arasında qarşılıqlı etimadsızlıq mühiti olsun" 
Əli Nasir - Talışın Firdovsisi 
Талышское слово «cо» (двор) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Talışın əbədiyanar məşəli 
Новрузали Мамедов – 75 (Novruzəli Məmmədov – 75) 
Это не трагедия одной семьи, а трагедия нашей страны, нашей Родины! 
К юбилею Светланы Алексеевны Ганнушкиной! 
Hilal Məmmədov İsa Qəmbəri 60 illik yubleyi münasibətilə təbrik edib 
Xərçəngin dərmanı tapılıb 
Azərbaycan höküməti TALISH.ORG saytına girişi dayandırıb 
“Elçibəyə acıqlandım, məndən üzr istədi” – Zərdüşt Əlizadə ilə QALMAQALLI MÜSAHİBƏ 
“Tolışon Sədo” qəzetinin əməkdaşı Azər Kazımzadə saxlanılıb 
ƏLİ NASİR əbədi haqq dünyasına qovuşdu 
Bəşərə də Allahdan bəla gəldi 
İrana ərzaq almağa gedən Astara gömrükdəki basabasda öldü 
Müqəddəs Kəbə ziyarəti, dələdüzlar, etnik mənsubiyyətə görə təhqir və 27 dövlət xadimli redaksiya heyəti 
Talışlar 
Ко дню рождения Л.А.Пирейко 
Ümid yenə də talışlaradı! 
Çılə Şəv-iniz mübarək! 
General-mayor Vahid Musayev haqqında polkovnik Isa Sadikov yazır 
"Talışsansa, məhv edib qanını da batırarlar 
Avropanın axırıncı pələngi Talış dağlarında 
Talış Mədəniyyət Mərkəzi İdarə Heyyətinin üzvü müraciət yayıb 
Xalqımız dözümlü xalqdır, DÖZƏRİK! 
“Talışam, lakin, qanım Elçibəyin qanı ilə eynidir” – TARİXİ VİDEO 
Türkün misalı! 
“Səadət taleyin biçdiyi dondur” 
Mirəziz Seyidzadənin (ƏZİZ PÜNHAN) “Divan”ında (Bakı-2008, 473 səh.) dini-uxrəvi məsələlərin yeri 
Qaraciyərin yenilənməsi və serrozun müalicəsi resepti 
Faiq Ağayev Rəşid Behbudovdan sonra bunu ilk dəfə etdi - VİDEO 
Ata və oğul: Ruhullah və Məhəmmədəli - hər ikisi siyasi məhbus 
MTN-nin bir ailənin başına gətirdiyi faciə 
Журналист Гилал Мамедов пожаловался на давление со стороны полиции Баку 
Hilal Məmmədov Nizami polisində təzyiqlərə məruz qaldığını bildirib 
Rövşən Canıyevin ölümü və referendum oyunları 
Davam etməkdə olan faciələrimizin sirri nədir? 
Məhv olan Talış toplumu və dili – Mədəniyyətimizi necə qoruyaq? 
Masallıda zülüm ərşə dirənib 
Veri kəndi ətrafında minlərlə nadir növlü ağaclar qırılır 
“Xəzər Lənkəran"ı nəyə görə dağıdıblar? 
Respublika Talış Mədəniyyət Mərkəzinin hesabat seçki konfransı keçirilib 
Qədim azəri dilinin yadigarı – Talış dili 
Талышское слово "по" (стопа, ступня, ходьба) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Türkün ari-slavyan sivilizasiyası qarşısındakı rolu 
Rabil Abdinovun harayı 
Zaman-zaman suyu bulandıranlara elə əlahəzrət Zamanın özü cavab verəcək 
Hirkan tv növbəti proqramını təqdim edir 
ABŞ Dövlət katibi Con Kerri Hilal Məmmədovdan danışdı 
Hilal Məmmədov: "Haqq-ədalət naminə mübarizəmizi davam etdiririk" 
Bahar bayramı, yoxsa Novruz bayramı? 
Трагедия одной семьи 
Məmmədovların tifaqının dağıdılmasının sifarişini kim verib? 
Novruzəli Məmmədova MTN-də hansı işgəncələr verilib? 
Hirkan tv Sizinlə növbəti görüşündə