Голос Талыша


Известные события, произошедшие с моей семьей за последние годы, всколыхнули нашу жизнь до основания.

Axtarış

Tolışi xəbon

Xıdo rəhmətkə Əli Rzayevi... 
Fərzəndon 
Bastari musibət (aktual hukayət) 
Bə çəmə alimə zoon afərin bıbu 
Aydın müəllimi de şair Xilqəti musahibə 
Çı mardə odəmi nomi bə jurnali redaksiyə heyət çokonə dənəmon? 
Tolışi mətbuat tarixədə tojə cən - "Aləm" jurnal çapo beşə 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (6) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (5) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (4) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (3) 
"KUL" sıxani mənon 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət (2) 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət 
“Honi çəşmə"ro vəsə 
ÇE? ÇI? 
Əv kiye? 
Şahmirzə Tolışəxun - 60 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Baləddin VEŞO şeronədə pencli janr 
De şair Baləddin VEŞO müsahibə 

Top

Azərbaycan prezidenti administrasiyasının başçısı niyə ölkənin köklü xalqlarını dəfn etmək istəyir?
ГИЛАЛ МАМЕДОВ на свабоде!
Марьям МАММАДОВА. Трагедия одной семьи. 2013
Новрузали Мамедов
Talış batalyonları Qarabağ müharibəsində (Sənədli kadrlar internetdə)

Statistika

Tolışi xəbon

Главная » 2011 » Декабрь » 24 » Tolışi milliyə əğılə hənəkon
15:10
Tolışi milliyə əğılə hənəkon
Tolışi milliyə əğılə hənəkonən, bənə co folklori nımunon, əks kardedən ıştənədə tolışon tarixi, adət-ənənon, çəy jimoni bəştə məxsusə tərzi, çəy təbiəti, nəbotəti, faunə xusyəton, idrakiyə ğabuliyəti, çı milləti canqəvərəti i.c. əloməton. Çı hənəkon hestışone curəbəcurə varianton, variasiyon. Əmma həmməysə vocib əğılonku tələb kardə bedə comərdəti, sərbəstəti, ğəhromonəti, fikfaminəti i.c. mənəviyə cəhəton. İyo ən vocibə cəhətonədə qıləyən bə əğılon ğalib ome elmi umuteye.

Tolışə milliyə əğılə hənəkon veysə veyin. Əvoni qırdə karde lozime. Bə hənəkon tojə nəfəs doy milləti movcudəti oqəteyo vocibə amile. Tırkə mətbuatədə çəmə milliyə hənəkonədə yolə vəslə bə tırki çap bıə, əmma tolışə xəlği nomədə ne, umumi Azərboycon konteksədə. Bı sahədən lozime ki, harçi deştə nom-nişoni, deştə xəlği nomi bə məydon noə bıbu.

Fəqət tolışə mətbuatədən çı hənəkon kali qıləyon həxədə sohbəton şən, çapən bıən. Əmma bı sahədə kam ko kardə bıə, tolışə milliyə əğılə hənəkon i vırədə, kitob şiklədə çap karde tədğiğatəvonon vədə bənə yolə vocibə vəzifə mandə, ıştə həlli çəş kardedə...

1. NİYOBİNƏ (Niyobızne)

Əğılon qıləy ya de pışki, ya de nubə ıştə çəşon eqətedə, əmandə əğılon şək nışə vıronədə niyo bedən. Çəşvikardə əğıl niyobıə əğılon həmməy pəydo kardedəbu, ğalib, pəydo karde zındənibu, məğlub hisob bedə. Hənək sənibəton bino bedə.

2. KIX-KIXİNƏ

Sıftə-sıftə əğılon bı hənəkiyo çuədə, maftulədə boştəno tifanq, təponçə tumo kardedən, çiki "siloh” bedənibu, ıştə dasti anqışton bənə təponçə kardedə, quya qullə ğandedə. Bə 2 dastə cobıə həmron yəndı vindeədə ( ğapbağap omeədə) votedən:

-Kıx, kıx, az tınım jəy.

Bı hənəkədə rəqibi rə vinde, rə "kıx” vote yolə şərte. Kon komandə "kıx” vote-vote rəqibon həmməy heyəti çı sirədə bekardedəbu, ğalib omedə. Hənəkədə xandəxon, doon, binon, tinon, sunon sənqər hisob bedən.

3. ƏNNİ-MƏNNİ

Əğılon bə səpo devrə jəydən, vəbəvə mandedən. Həmron qıləyni (sərdastə) dastədə qıləy koğəz (koğəzədə mətn nıvıştə bıə. Həminə mətn təylə, bemənəynə sıxanon reçən be bəzıne, qıləy çokə şe”rən) novnedə bə əğılon qıləbəqılə nişo doydə, votedə:

-Mətni har sıxan eqınedə bə har qılə əğıli. Oxonə sıxan bə kon əğıli eqınie, əv bəxtin hisob bedə, çı siyahiədə beşedə.

Dıminə kərə ə mətn iyən votə bedə. İyən oxonə sıxan eqınə əğıl çı siyahiyədə bekardə bedə. Ha jıqo-jıqo, oxoyədə mandedə iqlə əğıl. Bə hənəki ğaydəro, həminə əğıl vitənine, əmandə əğılon qılə-qılə qətənine. Həmməş qəte zınəy, mandedə, hənəki dəvom kardedə. Ya ne, həmməş qəte nızınəy, məğlub hisob bedə, hənəko beşedə, bə kəno mandedə.

Koğəzədə nıvıştə bıə mətnonədə qıləyni jıqo be: "Ənni-mənni, siyo bənni, bə zəmin qınni, həmmə du-du, skaji atəmni, mne qaləçi, qələyçi, qıləy çi? Hırkə-fırkə izdaçi!”

4. NƏNƏ KUKƏ, CAN, KUKƏ...( ÇIRTIĞ-ÇIRTIĞİNƏ)

Ovə kənonədə (ru, səvon, qol bıbu) əğılon qırdə əkəyn nozokə, panə, çırtığə sığon, de nubə həminə sığon jıqo bə ovi dimi əğandin ki, sığ de ovi dimi fırse-fırse əşi bə diyəro. De zuəpuri ğandero sığon ovi dimisə "kukə” noy-noy, vaşte-vaşte əşin bənavi. Kon əğıl ki, deştə ğandə sıği ovi səpe həmməysə vey "kukə” ənəybu, "kukə” "əsdənibu” ğalib hisob əbi.

5. ÇİLƏDİ

Əvəsorədə ku-kəvşənon bə con omeədə əğılon bıninə kəş-porinə alafon biyəkən çı zəmino, ə alafi de lınqi çıği tərəfo bə həvo şoədəyn. Bəvədə ləp kam əbiy. Ki həmonə kulinə alafi həniyən vey bə həvo əjəniybu- rost əkəybu, ğalib hesob əbi.

6. ŞAPPU-ŞAPPUƏNƏ

In hənəki Nəvuzə idədə dəəvonin. Ha əğıl ço-penc qılə şappu (şappu votedən bə tobə nimə metrə dırozibıə, i tərəfış tijbıə çuy) hozı əkəy. İ kəs iminə şappu de zuy eyəjəni bə zəmin, dıminə əğıl ıştə şappu jeyədə bəpe jıqo eyəjəni ki, həmro şappu bığandi bə zəmin. Əçe şappu isə şax bımandi. Ha jıqo-

jıqo co əğılən bə hənək dəəşi. Şappu ğandəkəs iyən əğandi, nığandəkəs ıştə nubə ədəy bə əğıli. Ki həmmə şappuon deştə şappuon ğandedəbu əv ğalib bedə, həmmə şappuon qırdə kardedə bardedə. 

7. "ĞOÇ-ĞOÇİNƏ”

Əvəsorədə ğalğan (teğ-teğinə kul) rost bedə, sı-sı vıl okardedə. Çəy dırozə qırdıli-qırdıliyə "ğoçon” kəvşəni eqətədə. (Ğalğani vılə xıçə puzəon bənə pəsə ğoçi kəllə şatəke bero əmə bəvon "ğoç” əvotimon). Əğılon bərobər ğaydədə "ğoçon” qırdə əkəyn, ə "ğoçon” bəyəndı peyərıştin. Çiki "ğoç” mehkəm beəşebu, həmro "ğoçi” "qıy” əbırebu, əy ğalib hisob əkəyn. Bı hənəkədə ğoymə "ğoç” səçıne əsos şərte.

8. HİL-HİLƏNƏ

Dumo həyvonon bə kəvşən şə əğılon dastədə ləvo bedə. Hil-hilənə hənəki kardero həmoə vırədə zəminədə qıləy qədə konə kandedən, əçe vədə qıləy qədə riyəən okardedən, əyo qıləy hil noydən. (Hil votedən bə anqıştə dırozi, anqıştəsə sıraf bıə qıləy ləvoə tıki) Çə miyonə konə ətrofədə 2-3 vıjə kənoədə 3-4 cırtənə lonəən tumo kardedən. Ətrofədə bıə konə ğədəri dastədə ləvo hənəkbıkon dovrə jəydən, ıştə ləvoon təki hay bə i lonə dənoedən, hozı mandedən, hənək bino bedə.

Sıftə i kəs deştə ləvo bə miyonə konədə mandə hili dəkkuedə, rəyrə ıştə kənoədə bıə lonə qətedə. Esətnəy co əğıl, çəyo seminə, çominə əğıl... jıqo kardedə. Bə hili ha dəkkuədə hil çı miyonə konəku tikiyən diyəro bedə. Kononku 3-4 qəm bəçəton həni ləvo bə hili rəstəni. Esə əğılon diyəroədə bə hili ləvo ğandedən. Ki hilış de ləvo jəy nızneşe, əv vitedə dumu hili. Bəpe əv hili çe diyəroku bə miyonə konə dəğandi, hil bəçe dılə eqıni. Əmandə əğılon fırsət dəşəcəğın de ləvo bə hili jəydən, miyonə konəku bə diyəro şodoydən, ləvobıjən rəyrə bəpe ıştə ləvo tıki eğəti bəştə cırtənə lonə, bəy məxsus bıə konə; Demiyən, sığortə bedə: jəqo nıko, hili dumu bıvit, rəyrə çəy konə bəğəte. Bəvədə hili dumu ım vitənine...

Hili dumu vitə əğıl çanə dənoəşni hıl bə miyonə konə, ya qıləy hilbıjəni cırtənə konəş qətəni, dumu hili vitənine. Çıvonədə qıləyni bəməl vardə bəpeştə conış rəxedə, hənək orəxedə, sənibəçəton bino bedə.

(Hestışe dumo)

Mıəllif:          Camal Lələzoə,
Redaktəkə:  Allahverdi Bayrami,
Tolışon Sədo, №11, 24.12.2011


 

Просмотров: 1256 | Добавил: admin | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]

Sayta giriş

Xəbər xətti

СКАЖИ СВОЕ ИМЯ, ТАЛЫШ 
Zülfüqar Əhmədzadə: Azərbaycan milli ədəbiyyatının  tərəqqipərvər siması 
No free speech for ethnic minority 
Avropa Şurası: Azərbaycanda etnik azlıqların hüquqları ilə bağlı qanunvericilik yoxdur 
''Hökumət milli azlıqların mətbuatına dəstək vermir'' 
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə açıq məktub 
Masallı rayonun Kubın kəndi və onun ətraf toponimləri 
Atam Vəkil DADAŞOV əsil dövlət adamı idi 
Mətləb Pero Dadaşov həbsindən yazır (III yazı) 
Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır (II yazı) 
Mətləb Pero Dadaşov necə həbs edilməsindən yazır 
ƏHƏD MUXTAR-80 
Ahoşta (Əhoşte) 
Müəllim zindanda da müəllimdir... 
Б.В.Миллер. Талышские тексты 
Talış dilində ü/u səsi 
Allahverdi BAYRAMİ. ĞƏLİZƏXUN (2 pərdəynə 7 şiklinə pyes) 
Allahverdi BAYRAMİ. ƏMONƏT ( İ pərdəninə 3 şəkilinə pyes) 
Rusiya talış ictimai təşkilatları 1993-cü ildə Talışda baş verən hadisələrin 24 illiyini qeyd etməyə hazırlaşır 
ŞİRİN YALAN, YOXSA ACI HƏQİQƏT? 
DIZDİPOK 
Свадьба – Способ Сохранения Талышского Языка 
Talış dilindəki sözlərin təbii xüsusiyyətləri 
Hilal Məmmədov Eldəniz Quliyevi təbrik edib 
Талыши хотят читать, писать и смотреть на родном языке 
Hilal Məmmədov: "Hakimiyyət istəyir ki, bütün sosial və etnik qruplar arasında qarşılıqlı etimadsızlıq mühiti olsun" 
Əli Nasir - Talışın Firdovsisi 
Талышское слово «cо» (двор) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Talışın əbədiyanar məşəli 
Новрузали Мамедов – 75 (Novruzəli Məmmədov – 75) 
Это не трагедия одной семьи, а трагедия нашей страны, нашей Родины! 
К юбилею Светланы Алексеевны Ганнушкиной! 
Hilal Məmmədov İsa Qəmbəri 60 illik yubleyi münasibətilə təbrik edib 
Xərçəngin dərmanı tapılıb 
Azərbaycan höküməti TALISH.ORG saytına girişi dayandırıb 
“Elçibəyə acıqlandım, məndən üzr istədi” – Zərdüşt Əlizadə ilə QALMAQALLI MÜSAHİBƏ 
“Tolışon Sədo” qəzetinin əməkdaşı Azər Kazımzadə saxlanılıb 
ƏLİ NASİR əbədi haqq dünyasına qovuşdu 
Bəşərə də Allahdan bəla gəldi 
İrana ərzaq almağa gedən Astara gömrükdəki basabasda öldü 
Müqəddəs Kəbə ziyarəti, dələdüzlar, etnik mənsubiyyətə görə təhqir və 27 dövlət xadimli redaksiya heyəti 
Talışlar 
Ко дню рождения Л.А.Пирейко 
Ümid yenə də talışlaradı! 
Çılə Şəv-iniz mübarək! 
General-mayor Vahid Musayev haqqında polkovnik Isa Sadikov yazır 
"Talışsansa, məhv edib qanını da batırarlar 
Avropanın axırıncı pələngi Talış dağlarında 
Talış Mədəniyyət Mərkəzi İdarə Heyyətinin üzvü müraciət yayıb 
Xalqımız dözümlü xalqdır, DÖZƏRİK! 
“Talışam, lakin, qanım Elçibəyin qanı ilə eynidir” – TARİXİ VİDEO 
Türkün misalı! 
“Səadət taleyin biçdiyi dondur” 
Mirəziz Seyidzadənin (ƏZİZ PÜNHAN) “Divan”ında (Bakı-2008, 473 səh.) dini-uxrəvi məsələlərin yeri 
Qaraciyərin yenilənməsi və serrozun müalicəsi resepti 
Faiq Ağayev Rəşid Behbudovdan sonra bunu ilk dəfə etdi - VİDEO 
Ata və oğul: Ruhullah və Məhəmmədəli - hər ikisi siyasi məhbus 
MTN-nin bir ailənin başına gətirdiyi faciə 
Журналист Гилал Мамедов пожаловался на давление со стороны полиции Баку 
Hilal Məmmədov Nizami polisində təzyiqlərə məruz qaldığını bildirib 
Rövşən Canıyevin ölümü və referendum oyunları 
Davam etməkdə olan faciələrimizin sirri nədir? 
Məhv olan Talış toplumu və dili – Mədəniyyətimizi necə qoruyaq? 
Masallıda zülüm ərşə dirənib 
Veri kəndi ətrafında minlərlə nadir növlü ağaclar qırılır