Bölümlər

Талыш xəbərləri
Azərbaycan
İran
Dünyada
Голос Талыша
Müsahibə
İnsan hüquqları
Beynəlxalq hüquq
Talış dili və ədəbiyyatı
Talış incəsənəti
Talış tarixi
Şəxsiyyətlər
Bizim kitabxana
Təbabət
İdman
Onlayn TV
Karikaturalar

Голос Талыша


Известные события, произошедшие с моей семьей за последние годы, всколыхнули нашу жизнь до основания.

Axtarış

Tolışi xəbon

Xıdo rəhmətkə Əli Rzayevi... 
Fərzəndon 
Bastari musibət (aktual hukayət) 
Bə çəmə alimə zoon afərin bıbu 
Aydın müəllimi de şair Xilqəti musahibə 
Çı mardə odəmi nomi bə jurnali redaksiyə heyət çokonə dənəmon? 
Tolışi mətbuat tarixədə tojə cən - "Aləm" jurnal çapo beşə 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (6) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (5) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (4) 
Xatirə ruşnədə dili söhbət (3) 
"KUL" sıxani mənon 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət (2) 
Xatirə ruşnədə dıli sohbət 
“Honi çəşmə"ro vəsə 
ÇE? ÇI? 
Əv kiye? 
Şahmirzə Tolışəxun - 60 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Tolışi talantə şair Şamirzə TOLIŞƏXUN (10.07.1955 - 18.11.2014) 
Baləddin VEŞO şeronədə pencli janr 
De şair Baləddin VEŞO müsahibə 

Tərəfdaşlar

Top

Azərbaycan prezidenti administrasiyasının başçısı niyə ölkənin köklü xalqlarını dəfn etmək istəyir?
ГИЛАЛ МАМЕДОВ на свабоде!
Новрузали Мамедов
Talış batalyonları Qarabağ müharibəsində (Sənədli kadrlar internetdə)
Марьям МАММАДОВА. Трагедия одной семьи. 2013

Statistika

Главная » 2013 » Сентябрь » 3 » ASTARA – ASTARTA
23:14
ASTARA – ASTARTA
Məlumdur ki, axşam hava qaralandan səhərə kimi, təmiz havada, səmada ay və ulduzların hərəkətini müşahidə etmək olur. Qədim horizontal astronomik rəsədxanalarda təqvimi (kalendarı) dəqiqləşdirmək, yaxın gələcəkdə baş verəcək və bir-biri ilə bağlı olan astronomik – iqlimi – siyasi – ictimai – təsərrüfat və digər dəyişikləri qabaqcadan bilmək üçün müntəzəm şəkildə müşahrdələr aparılırdı. Öz dövrünə görə, o zamanlar üçün aparılan müşahidələrin bir növü də hansı bürcün, ulduzun, planetin ilin müxtəlif zamanlarında hansıları ılə birgə, hansılardan qabaq və yaxud sonra üfüdə görünməsi idi. 

Bundan başqa, günəş çıxmazdan qabaq hansı ulduzun və ya bürcün üfüqdən axırıncı çıxması və həmçini ay çıxmazdan əvvəl və cıxandan sonra aparılan eyni tipli müşahidələr böyük əhəmiyyət kəsb edirdi...

Müasir talış dilində astovə ulduz deməkdir. Uzaq keçmişdə, "qədim talış dilində” "astəvö” (astovö, astovə) – ulduz, "astorə” (astarə, astara) – müəyyən, təyin ollunmuş və konkret adı olan ulduz, "astərə ro” isə - ümumiyyətlə ulduzların və xüsusən, həmin "təyin ollunmuş” ulduzun "yolu” olmuşdur. Qədim zamanlarda təqvimlə bağlı astronomik müşahidələr aparılarkən, ulduzlarin hərəkəti zamanı, axırıncıların üfüq xəttində göründüyü uzaq ərazilər bu cür adlandırılmışdır. 1. "astərə ro” - astəro – astoro – ostoro – ustoro... 2. "astərə ro” - astara.

Bu adın ( "astərə ro” ) meydana çıxması, yaşı 10 min ildən çox olan qədim sivilizasiyadakı horizontal astronomik rəsədxanalardan aparılmış astronomik müşahidələrlə bağlıdır... Bu barədə Avestada və bir çox qədim tarixi mənbələrdə çoxlu informasiyalar tapmaq olar... (Bu barədə əvvəllər də (həmçinin feycbukda) qısaca yazmışam). 

Sonralar həmin coğrafi ad (toponim), yerli dildə tələffüzü daha asan olan qısa Ostoro – Ustoro... – Astara formasını almışdır. 

Yeni yaranan digər srvilizasiyalarda (məsələn – qədim Şumerdə) isə, tədricən əsil təbii məntiqi mənasını itirərək, bir çox oxşar törəmə söz, ad və anlamların əmələ gəlməsinə səbəb olmuşdur...: – Astaro, Astarta, Astrə, Astra, Ostar, ... Star, İştar ...

...Bu coğrafi ad çox - çox qədimdə konkret yaşayış məskəninə yox, coğrafi şəraiti və coğrafi mövqeyinə görə və həm də qədim İlkin Sivilizasiya mərkəzindən müvafiq əks istiqamətlərdə yerləşdiklərinə görə, bir - bırindən cox uzaqda yerləşən iki ayrı - ayrı ərazilərə verilmişdir.. ...Daha sonralar isə, həmin qədim sivilizasiyanın genişlənmsi ilə bağlı olaraq, yuxarıda qeyd etdiyimiz "uzaqda yerləşən həmin bir - bırindən uzaq ıki "astərə ro”da da horizontal astronomik rəsədxanalar tikilmişdir. 

Əslində sözügedən Astara, ikinci və indi dəqiq yeri məlum olmayan "Astara”dan və qeyd etdiyimiz yaşı 10 min ildən cox olan sivilizasiyadan daha qədimdr. Çünki, daha qədim olan İlkin Srvilizasiya 10 -14 min il əvvəl baş vermiş qlobal iqlım dəyişikləri və təbii fəlakətlərlə əlaqədar, "əvvəlcə şərqə köçdü” (bax. İncil.). "Onlar” şərqə tərəf hərəkət edərək, o vaxta qədər İlkin Srvilizasiyanın şərq qapısı olan həmin qədim Astaradan keçdilər... 

... Beləliklə, Avestada təsvir olunan 2-ci sıvilizasiyanın şərq və qərb "ulduz yolları” ( "ulduz qapıları” ) adı ilə tanınan sözügedən ərazilər, əslində həmin 2-ci sıvilizasiyanın ərazisində yerləşən horizontal astronomik rəsədxanalardan cox uzaqda olublar. O vaxtkı iqlim şəraitində bu ərazilərdən o tərəfə insanların rahat yaşayışı üçün müvafiq sərait yox idi. Məhz bu səbəbdən İlkin Sivilizasiyanın əsas hissəsi məskun olunmuş Xvandirataya köçmüşdü...

Sonrakı tarixi dövrlərdə ( 9 – 8 min il əvvəl ) Bum planetində qlobal iqlim tədricən normallaşmağa başladı və uyğyn olaraq, məskun olunmuş torpaqlar da yendiən tədricən genişləndi... 

Bütün bu tarixi dövrlərdə, hələ 50 min il öncədən başlayaraq, İlkin Srvilizasiya, zaman - zaman Yer kürəsinin müxtəlif qitələrinə həmın dövrlərin inkşaf səviyyələrinə uyğun mədəniyyət (kultura, srvilizasiya) ixrac etmişdir. Bu "ixracın” əcas səbəblri zaman - zaman "yerli əhalinin” çoxalması ilə bağlı meydana çıxan, yeni əlverilişli torpaqlar axtarmaq arzusu və təbii fəlakətlər olmuşdur. 

...7500 il əvvəl ümümdünya daşqını baş verdi. Bir çox müasir Avropa xalqlarının unudulmuş tarixi məhz bu dövrdən, "İriy”dən məchuri köçmə ilə başlandı... Onların əcdadları İriydən İriionlar kimi getdilər... 

Təqribən 6000 il əvvəldən başlayaraq, dağlara çəkilmiş Xvandiratanın İrion övladlarınıdan (İrion – toponim deyil) gələcəyin Qədim Şumer, Misir, Finikiya və Qədim Yunan mədəniyyətlərini ( sivilizasiyalarını ) yaradacaq İrionların əcdadları (İriy qəbilə və tayfaları) tədricən Ədməyə köçməyə başladılar. 

Onlar, özlərinin gələcək tarixi vətənlərinə doğru birbaşa yox, ayrı – ayrı stanlarda 10 və 100 illərlə "dayanaraq” köç etmiş və beləliklə təqribən 1000 il ərzində bir neçə min km yol getmişlər... Onların conrakı "aralıq stanları” müxtəlif olsa da, ilkin Stan hamı üçün bir olmuş Müqəddəs 4 çay arası idi. Bu məkan Quranda Ədimə, Tövratda Edin (Edım), İncildə Edem kimi adlandırılır. 

... Həmin 4 çaylarının dördü də, müqəddəs kitablarda yazıldığı kimi, həqiqətən də bir mənbəyə axdıqları yerdə birləşib, həmin müqəggəs ərazini tam əhatə edərək 4 bərabər hissəyə bölürlər. Bütün qədim dünya sivilizasiyalarının ulu vətəni hesab olunan bu müqəqqəs torpaqların göz önündə oldğuna baxmayaraq, hələ də həmin ərazinin axtarışı nəticəsiz qalır. Ən əsası isə odur ki, bu axtarışları davam edən elm və din alimləri həmin ərazinin Ulu Vətən yox, məhz birincidən köçəndən sonra bir növ müvəqqəti dayanacag olması barədə heç xəbərləri də yoxdur... Bu isə, öz növbəsində, aidiyyəti olan digər səbəblərdən başqa, həm də indiyə kimi dünya elminə, əsl Astartanın (Astarta – ulduzlar qapısı) harada yerləşməsinin naməlum olmasndan irəli gəlir...

Bütün sonradan yaranmış sivilizasiyalarda ( "qədim dünya sivilizasiyalarında” ) ilk ulu Astararo Astarta = "Astar + uzaq” kimi adlandırılmışdır... 

Müasir Astara ərazisində tapılan tarixi abidələrin ən qədimlərinin bir hissəsi müxtəlit tarixi dövrlərə aig olan, horizontal astronomik rəsədxanaların qalıqlarıdır. Çox güman ki, İslam dininin qəbuluna kimi bu ərazidə fəaliyyətdə olmuş daha mükəmməl rəsədxanalar sonralar dağıdılnış və izləri itirilmişdir. 

Camal ƏLİYEV

 

Категория: Талыш xəbərləri | Просмотров: 1155 | Добавил: admin | Рейтинг: 5.0/2
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]

Sayta giriş

Onlayn TV

Xəbər xətti

Müəllim zindanda da müəllimdir... 
Б.В.Миллер. Талышские тексты 
Talış dilində ü/u səsi 
Allahverdi BAYRAMİ. ĞƏLİZƏXUN (2 pərdəynə 7 şiklinə pyes) 
Allahverdi BAYRAMİ. ƏMONƏT ( İ pərdəninə 3 şəkilinə pyes) 
Rusiya talış ictimai təşkilatları 1993-cü ildə Talışda baş verən hadisələrin 24 illiyini qeyd etməyə hazırlaşır 
ŞİRİN YALAN, YOXSA ACI HƏQİQƏT? 
DIZDİPOK 
Свадьба – Способ Сохранения Талышского Языка 
Talış dilindəki sözlərin təbii xüsusiyyətləri 
Hilal Məmmədov Eldəniz Quliyevi təbrik edib 
Талыши хотят читать, писать и смотреть на родном языке 
Hilal Məmmədov: "Hakimiyyət istəyir ki, bütün sosial və etnik qruplar arasında qarşılıqlı etimadsızlıq mühiti olsun" 
Əli Nasir - Talışın Firdovsisi 
Талышское слово «cо» (двор) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Talışın əbədiyanar məşəli 
Новрузали Мамедов – 75 (Novruzəli Məmmədov – 75) 
Это не трагедия одной семьи, а трагедия нашей страны, нашей Родины! 
К юбилею Светланы Алексеевны Ганнушкиной! 
Hilal Məmmədov İsa Qəmbəri 60 illik yubleyi münasibətilə təbrik edib 
Xərçəngin dərmanı tapılıb 
Azərbaycan höküməti TALISH.ORG saytına girişi dayandırıb 
“Elçibəyə acıqlandım, məndən üzr istədi” – Zərdüşt Əlizadə ilə QALMAQALLI MÜSAHİBƏ 
“Tolışon Sədo” qəzetinin əməkdaşı Azər Kazımzadə saxlanılıb 
ƏLİ NASİR əbədi haqq dünyasına qovuşdu 
Bəşərə də Allahdan bəla gəldi 
İrana ərzaq almağa gedən Astara gömrükdəki basabasda öldü 
Müqəddəs Kəbə ziyarəti, dələdüzlar, etnik mənsubiyyətə görə təhqir və 27 dövlət xadimli redaksiya heyəti 
Talışlar 
Ко дню рождения Л.А.Пирейко 
Ümid yenə də talışlaradı! 
Çılə Şəv-iniz mübarək! 
General-mayor Vahid Musayev haqqında polkovnik Isa Sadikov yazır 
"Talışsansa, məhv edib qanını da batırarlar 
Avropanın axırıncı pələngi Talış dağlarında 
Talış Mədəniyyət Mərkəzi İdarə Heyyətinin üzvü müraciət yayıb 
Xalqımız dözümlü xalqdır, DÖZƏRİK! 
“Talışam, lakin, qanım Elçibəyin qanı ilə eynidir” – TARİXİ VİDEO 
Türkün misalı! 
“Səadət taleyin biçdiyi dondur” 
Mirəziz Seyidzadənin (ƏZİZ PÜNHAN) “Divan”ında (Bakı-2008, 473 səh.) dini-uxrəvi məsələlərin yeri 
Qaraciyərin yenilənməsi və serrozun müalicəsi resepti 
Faiq Ağayev Rəşid Behbudovdan sonra bunu ilk dəfə etdi - VİDEO 
Ata və oğul: Ruhullah və Məhəmmədəli - hər ikisi siyasi məhbus 
MTN-nin bir ailənin başına gətirdiyi faciə 
Журналист Гилал Мамедов пожаловался на давление со стороны полиции Баку 
Hilal Məmmədov Nizami polisində təzyiqlərə məruz qaldığını bildirib 
Rövşən Canıyevin ölümü və referendum oyunları 
Davam etməkdə olan faciələrimizin sirri nədir? 
Məhv olan Talış toplumu və dili – Mədəniyyətimizi necə qoruyaq? 
Masallıda zülüm ərşə dirənib 
Veri kəndi ətrafında minlərlə nadir növlü ağaclar qırılır 
“Xəzər Lənkəran"ı nəyə görə dağıdıblar? 
Respublika Talış Mədəniyyət Mərkəzinin hesabat seçki konfransı keçirilib 
Qədim azəri dilinin yadigarı – Talış dili 
Талышское слово "по" (стопа, ступня, ходьба) в виде морфемы в современных индоевропейских языках 
Türkün ari-slavyan sivilizasiyası qarşısındakı rolu 
Rabil Abdinovun harayı 
Zaman-zaman suyu bulandıranlara elə əlahəzrət Zamanın özü cavab verəcək 
Hirkan tv növbəti proqramını təqdim edir 
ABŞ Dövlət katibi Con Kerri Hilal Məmmədovdan danışdı 
Hilal Məmmədov: "Haqq-ədalət naminə mübarizəmizi davam etdiririk" 
Bahar bayramı, yoxsa Novruz bayramı? 
Трагедия одной семьи 
Məmmədovların tifaqının dağıdılmasının sifarişini kim verib?